Stimming: zelfstimulerend gedrag bij autisme

Stimmen is een veelvoorkomend gedrag bij autisme dat zintuiglijke en emotionele overbelasting verlicht. Het kan echter het dagelijks functioneren van een persoon verstoren. Waarom en hoe gebeurt het nu?
Stimming: zelfstimulerend gedrag bij autisme
Elena Sanz

Geschreven en geverifieerd door de psycholoog Elena Sanz.

Laatste update: 24 januari, 2023

Autisme is een spectrum en herbergt als zodanig nogal verschillende werkelijkheden. Inderdaad hebben niet alle mensen met autisme hetzelfde sociaal functioneren, IQ, of vaardigheden en interesses. Er is echter één kenmerk dat vaak voorkomt en dat in de ogen van de waarnemer niet alleen opvallend, maar ook onbegrijpelijk en verontrustend is. Het staat bekend als stimming.

Deze term verwijst naar zelfstimulerend gedrag. Het bestaat uit herhaalde handelingen zonder duidelijk doel die het individu helpen zichzelf te reguleren. Het staat ook bekend als stereotiep gedrag en is niet uniek voor autisme.

In feite kan het voorkomen (Spaanse link) bij mensen met verschillende zintuiglijke of neurologische afwijkingen, bij mensen met ADHD, en zelfs bij mensen die aan geen enkele stoornis lijden.

Het debat rond stimming is: moeten we proberen het te elimineren of te verminderen? Of moeten we het juist begrijpen en respecteren? We verkennen beide standpunten hieronder.

Knipogend kind
Stimming is een zelfstimulerend gedrag dat een individu helpt zichzelf te reguleren.

Stimming

Zoals we al eerder vermeldden, verwijst de term stimming naar ritmisch en repetitief gedrag dat op een stereotype manier wordt gereproduceerd en dat een individu gebruikt om zichzelf intern te reguleren. Deze zelfstimulatie kan betrekking hebben op elk van de vijf zintuigen en vele vormen aannemen.

Iemand kan bijvoorbeeld op zijn nagels bijten of zijn haar om zijn vingers winden als hij zich verveelt of nerveus is, en niemand die dat ziet zou daar bijzonder verbaasd over zijn. Maar als iemand ritmisch zwaait, in zijn handen wappert of met zijn hoofd slaat, zijn de mensen om hem heen behoorlijk geschokt.

Maar in werkelijkheid is de onderliggende functie hetzelfde. In feite zit het enige verschil in het type en de intensiteit van de stimulatie. Als gevolg daarvan wordt het ene type meer geaccepteerd en genormaliseerd dan het andere.

De verschillende soorten stimming zijn als volgt:

  • Visueel. Bijvoorbeeld herhaaldelijk knipperen.
  • Auditief. Hoge pieptonen uitstoten of zinnen of woorden herhalen.
  • Tactiel. Wrijven over hun huid of tikken met hun vingers.
  • Olfactorisch of smaak. Aan voorwerpen snuffelen of eraan likken.
  • Vestibulair. Springen of heen en weer schommelen.

Inzicht in zelfstimulerend gedrag

Hoewel stimming ogenschijnlijk geen doel heeft, is de waarheid dat het een vorm van zelfstimulatie en zelfbevrediging is. Het is een aanpassingsmechanisme dat het individu gebruikt in bepaalde ingewikkelde en overweldigende situaties. Dit zijn enkele van de belangrijkste functies (Engelse link) ervan.

Zelfstimulatie

Zoals de naam al aangeeft, dient stimming of zelfstimulerend gedrag om het individu de stimulatie te geven die het niet krijgt uit zijn omgeving. Als ze zich bijvoorbeeld vervelen, zich in een slechte omgeving bevinden, of betrokken zijn bij monotone activiteiten, kunnen ze hun toevlucht nemen tot dit stereotype gedrag.

Sensorische regulatie

Stimming kan ook de tegenovergestelde functie hebben, namelijk om het individu af te leiden of te “beschermen” tegen een omgeving die te stimulerend is. Extreem felle lichten, harde geluiden, drukte en andere soortgelijke elementen kunnen hun zintuigen overbelasten. Ze zijn niet in staat zulke prikkels te verwerken.

Stimming helpt hen dus de stoornis in hun zintuiglijke integratie te compenseren. Bovendien geeft het hen aangename sensaties van opluchting, ontspanning, veiligheid en welzijn.

Emotioneel beheer

Deze gedragingen zijn ook nuttig als iemand te maken heeft met een emotionele overloop. Ze weten bijvoorbeeld niet hoe ze ermee om moeten gaan als anderen te veel van hen eisen, de sociale situatie stressvol of ingewikkeld is, of de omgeving onbekend of bedreigend is. Stimming helpt hen die intense emoties te reguleren en hun gevoelens van angst te verminderen.

Communicatie en expressie

Tenslotte speelt stimming ook een belangrijke rol bij communicatie en emotionele expressie. Het kan namelijk de manier zijn waarop iemand zijn ongemak uit, zodat zijn omgeving minder eisen aan hem stelt of hem hulp en steun biedt. Anderzijds kan het ook een uiting van emotie zijn, zoals geluk en vreugde. Uiteindelijk is het een communicatiemiddel.

Kind raakt zijn voeten aan
Stimming kan het dagelijks functioneren verstoren als het frequent en intens wordt.

Moet stimming ontmoedigd worden?

Traditioneel werd ervan uitgegaan dat zelfstimulerend of stereotiep gedrag gecontroleerd en gecorrigeerd moest worden. Er werden dus interventieprotocollen ontworpen om daarop in te grijpen.

De laatste tijd echter geloven en verdedigen (Engelse link) veel professionals, deskundigen en volwassenen met autisme het idee dat stimming begrepen en gerespecteerd moet worden, in het licht van de functies die het vervult voor degenen die het uitvoeren. In feite is het een echt nuttig en relevant copingmechanisme.

Aan de andere kant zijn er sommige situaties waarin het nodig kan zijn om in te grijpen wanneer stimming optreedt. Bijvoorbeeld:

  • Als er sprake is van automutilatie. Bijvoorbeeld als iemand met opzet zijn hoofd tegen een muur stoot.
  • Als het hun aandacht verstoort. Dit bemoeilijkt het leren en de normale ontwikkeling.
  • Als het zich voedt met zichzelf. Dit betekent dat, omdat het gedrag bevredigend is, het zichzelf versterkt. Het kan ertoe leiden dat het individu buitensporig in zichzelf gekeerd raakt. Ook kan het gedrag zo sterk in frequentie en intensiteit toenemen dat het zijn normale dagelijkse functioneren belemmert.
  • Als het stigmatiserend is. Bepaalde stereotiepe gedragingen worden immers niet begrepen of gunstig bekeken door de maatschappij. Dit kan de sociale relaties van het individu bemoeilijken en ervoor zorgen dat hij of zij lijdt onder afwijzing.

Ingrijpen of niet?

Om deze redenen is het belangrijk om, alvorens in te grijpen bij zelfstimulerend gedrag, vast te stellen of dit schadelijk of storend is, of dat het juist een nuttig hulpmiddel is voor het individu.

Dat gezegd hebbende, als het nodig is om in te grijpen, is het belangrijk om te begrijpen wat de oorzaak is van de schijn van stimming. Het individu moet andere middelen worden aangeleerd waarmee hij zich zintuiglijk en emotioneel kan redden en reguleren.

Hij kan ook worden geïnstrueerd om een alternatieve en onverenigbare handeling (Engelse link) voor het stimmen uit te voeren, een die acceptabeler en minder storend is. Evenzo kan ingrijpen op bepaalde omgevingselementen (zoals de mate van stimulatie of vraag) veel hulp bieden. Wellicht ook interessant voor jou

Het verband tussen autisme en sociale angst
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
Het verband tussen autisme en sociale angst

Autisme en sociale angst zijn verschillende aandoeningen, maar ze kunnen vergelijkbare problemen veroorzaken of zelfs naast elkaar bestaan.



  • Camacho Candia, J. A., Navarrete Nava, L., Aguilar Guevara, F. J., Tecamachaltzi Silvarán, M. B., & Cabrera, F. (2021). Discriminative learning and RDI as an alternative for the reduction of stereotyped motor behaviors in autist spectrum disorder. Revista Electrónica de Psicología Iztacala24(3), 898-923.
  • Kapp, S. K., Steward, R., Crane, L., Elliott, D., Elphick, C., Pellicano, E., & Russell, G. (2019). ‘People should be allowed to do what they like’: Autistic adults’ views and experiences of stimming. Autism23(7), 1782-1792.
  • Pérez-Dueñas, B. (2010). Estereotipias primarias en pediatría. Anales de Pediatría Continuada, 8(3), 129-134.
  • Steward, R. L. (2015). Repetitive Stereotyped Behaviour or “Stimming”: An Online Survey of 100 People on the Autism Spectrum. International Society for Autism Research. https://insar.confex.com/insar/2015/webprogram/Paper20115.html

De inhoud van Verken Je Geest is uitsluitend bedoeld voor informatieve en educatieve doeleinden. Deze informatie vervangt niet de diagnose, het advies of de behandeling van een professional. Bij twijfel kun je het beste een betrouwbare specialist raadplegen.