Slaaphormonen: bemiddelende stoffen voor een goede nachtrust

Goed slapen is goed leven. Voor een goede slaap hebben we de hulp nodig van een reeks hormonen die oneindig veel processen overzien om een diepe en herstellende rust te garanderen. We leggen in dit artikel de slaaphormonen van je lichaam uit!
Slaaphormonen: bemiddelende stoffen voor een goede nachtrust
Valeria Sabater

Geschreven en geverifieerd door de psycholoog Valeria Sabater.

Laatste update: 03 december, 2022

Slaaphormonen overzien en regelen de rust en zelfs onze overleving. Soms verwaarlozen we het belang van onze nachtelijke rust en de reeks stofwisselingsprocessen die tijdens deze periodes plaatsvinden. We bestaan uit een reeks verbindingen die de harmonie van het circadiane ritme vereisen.

Licht en duisternis bepalen niet alleen ons gedrag en onze dagindeling. Ieder van ons heeft een interne klok die een groot aantal processen en biochemische en fysiologische activiteiten synchroniseert die ons welzijn bewaken.

Hormonen daarentegen zijn die kleine bemiddelende stoffen die essentiële mechanismen in het evenwicht van ons lichaam activeren.

Deze kleine moleculen, geproduceerd door het endocriene systeem en die boodschappen sturen naar verschillende delen van het lichaam en ons helpen essentiële processen te reguleren, zijn ook essentieel voor de slaap. Ze zijn echter ook erg gevoelig voor onze levensstijl. Een slecht dieet of zelfs overmatige blootstelling aan mobiele telefoons en computers kan hun activiteit volledig veranderen.

Houd in gedachten dat een slechte slaapkwaliteit niet alleen betekent dat je je ‘s morgens meer uitgeput voelt. Slaap stimuleert ook de immuunrespons en helpt het lichaam om veel verschillende ziekten te bestrijden.

A woman with insomnia.

Wat zijn slaaphormonen?

Hier is een interessant feit. Het lichaam scheidt en circuleert ongeveer 50 verschillende soorten hormonen. Elk daarvan heeft een functie en wordt afgescheiden door een bepaalde klier. Veel van de slaaphormonen vervullen verschillende taken, naast het klaarmaken van het lichaam voor een goede nachtrust.

Wat we hiermee bedoelen is dat hun taak niet alleen is om ons een goede nachtrust te bezorgen. Sommige werken op verschillende manieren, waaronder hormonen die onze eetlust verminderen, zodat we niet plotseling met honger wakker worden.

Maar, zoals we al aangaven, zijn deze moleculen die zo bepalend zijn voor het evenwicht, de gezondheid en het welzijn van ons lichaam ook erg gevoelig voor de levensstijl. Stress is ongetwijfeld een van hun grootste vijanden. Ook factoren als menstruatie of menopauze bij vrouwen kunnen een goede rust direct beïnvloeden.

Melatonine regelt rustcycli

Als we een cruciaal biologisch element moesten noemen om de slaap te bevorderen, zouden de meesten van ons onmiddellijk aan melatonine denken. Inderdaad is dit hormoon, dat gesynthetiseerd wordt uit tryptofaan en geproduceerd wordt in de pijnappelklier, de sleutel tot dit proces.

  • De belangrijkste functie van melatonine is het reguleren van slaapcycli.
  • Blootstelling aan licht en duisternis stimuleert een gebied in de hersenen dat de suprachiasmatische kern (SCN) heet. Als het donker begint te worden, begint dit gebied dus commando’s te sturen om melatonine af te geven om de slaap te bevorderen.
  • Als het echter overdag is, stijgt het cortisolniveau en wordt melatonine verminderd om alertheid en activiteit te bevorderen.
  • Toch verhogen ook activiteiten als tv-programma’s kijken of vele uren op een mobiele telefoon doorbrengen de cortisolspiegel, waardoor we niet in slaap vallen.

Triiodothyronine balanceert de stofwisseling om de slaap te bevorderen

Triiodothyronine is een uiterst belangrijk schildklierhormoon voor het lichaam om onze stofwisseling te regelen. Een van zijn vele functies is bijvoorbeeld het regelen van de lichaamstemperatuur en de hartslag. Als het nacht wordt, moeten we dus de temperatuur verlagen, evenals de hartslag. Zo komen we in een juiste staat van rust en ontspanning.

Aan de andere kant weten we dat mensen met schildklierstoornissen last hebben van slaapstoornissen.

Renine, een enzym dat de bloeddruk regelt

Renine is een enzym dat door sommige niercellen wordt afgescheiden. Ze hebben de functie om de waterhuishouding in de zouten van ons lichaam te bevorderen. Het belang ervan tijdens de nacht is echter ook doorslaggevend omdat het helpt de bloeddruk te regelen.

Studies zoals die in het Hospital Clínic van Barcelona, Spanje, tonen aan dat een verandering in dit enzym nachtelijke hypertensie en dus slapeloosheid kan veroorzaken.

Moleculen


Orexines

Orexines zijn twee verschillende soorten neuropeptide hormonen die afkomstig zijn van een gemeenschappelijk voorloper-eiwit: prepro-orexine. Ze vervullen verschillende functies zoals eetlustregulering of de afscheiding van seksuele hormonen. Toch weten we ook dat ze bepalend zijn voor de slaap-waakcycli.

Dankzij hen kunnen we op een normale manier van de ene toestand naar de andere overgaan. Dit betekent dat, als het tijd is om wakker te worden, ze ons activeren via dopamine, en, als het tijd is om te rusten, werken ze samen met de rest van de biochemische processen om rust te bevorderen.

Ook hebben deskundigen gezien dat een verandering in orexines narcolepsie kan veroorzaken (plotselinge en oncontroleerbare slaap op onverwachte momenten).

Sekshormonen vergemakkelijken ook onze nachtelijke rust

Als we het over slaaphormonen hebben, zouden we normaal gesproken niet verwijzen naar progesteron, oestrogeen of testosteron. Maar ook deze hormonen zijn van invloed op onze nachtelijke rust, en elke verandering daarin impliceert een verandering van ons slaappatroon.

  • Het is belangrijk te benadrukken dat, tijdens de premenstruele fase van een vrouw, een van de meestvoorkomende hormonale veranderingen de plotselinge verlaging van het progesterongehalte is.
  • Dit beïnvloedt de lichaamstemperatuur en leidt tot minder REM-slaap.
  • Anderzijds is er tijdens de menopauze een daling van de progesteronproductie, wat ook slapeloosheid veroorzaakt.

Bij mannen hebben deskundigen vastgesteld dat een laag testosteronniveau de slaapkwaliteit vermindert en slaappatronen verandert.

Het is fascinerend om te zien hoe al deze enzymen en complexe moleculen in ons lichaam het noodzakelijke fysiologische evenwicht orkestreren dat ons welzijn regelt zonder dat we het zelf weten. Zoals we gezien hebben, doen slaaphormonen veel meer dan een goede slaap bevorderen. Ze zijn ook van vitaal belang voor onze gezondheid. Wellicht ook interessant voor jou

Waarom voel je je moe maar kun je niet slapen?
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
Waarom voel je je moe maar kun je niet slapen?

Als je moe bent maar niet kunt slapen, kan dat komen door je gewoontes, je gemoedstoestand of je biologie. Lees snel verder.



  • Boutin, J.; Audinot, V.; Ferry, G. y Delagrange, P. (2005). “Molecular tools to study melatonin pathways and actions.”. Trends Pharmacol Sci 26(8): 412-9.
  • Mong, J. A., Suchecki, D., Semba, K., & Parry, B. L. (2010). Sleep and the endocrine brain. International Journal of Endocrinology. https://doi.org/10.1155/2010/967435
  • Pascual-Leone, A. M. (2004). Eje cerebro-intestinal: orexinas. In Anales de la Real Academia Nacional de Farmacia (Vol. 70, No. 4).

De inhoud van Verken Je Geest is uitsluitend bedoeld voor informatieve en educatieve doeleinden. Deze informatie vervangt niet de diagnose, het advies of de behandeling van een professional. Bij twijfel kun je het beste een betrouwbare specialist raadplegen.