Experimentele psychologie

Experimentele psychologie onderzoekt de relaties tussen menselijk gedrag en de geest. Het richt zich op op feiten gebaseerd wetenschappelijk onderzoek en experimenten.
Experimentele psychologie

Laatste update: 06 januari, 2022

Om tot nauwkeurige en veilige conclusies te komen, gebruiken onderzoekers vaak verschillende wetenschappelijke methoden. Dit is het belangrijkste aandachtsgebied van de experimentele psychologie. Deze tak van psychologie onderzoekt basisconcepten zoals geheugen en motivatie, op gebieden als kinder-, sociale en onderwijspsychologie.

Bijna al het experimenteel psychologisch werk vindt plaats in gecontroleerde omgevingen, zoals onderzoekslaboratoria. Experimentele psychologen manipuleren onderzoeksvariabelen om relaties tussen cognitie en gedrag te ontdekken.

Elke tak van de psychologie streeft ernaar het menselijk denken en gedrag te begrijpen. De experimentele psychologie richt zich echter op het uitvoeren van gecontroleerde experimenten met aangewezen variabelen, proefpersonen en statistische resultaten.

De oorsprong van experimentele psychologie

Voor sommigen was het Charles Darwin met zijn boek The Origin of Species die het gebied van de experimentele psychologie heeft voortgebracht. Er kan inderdaad weinig twijfel over bestaan dat Darwins evolutietheorie interesse wekte in de relatie tussen biologie en psychologie.

In feite was het in de vroege jaren 1900 dat psychologen de natuurwetenschappen begonnen te gebruiken om de menselijke geest te analyseren en te verklaren.

Dit onnauwkeurige begrip van de menselijke geest als een machine werd echter vervangen door functionalistische theorieën. William James, die wordt beschouwd als de vader van de Amerikaanse psychologie, werd bijvoorbeeld sterk beïnvloed door de evolutionaire biologie. Hij promootte het idee dat de geest van nature adaptief, gevoelig en intelligent is.

Uiteindelijk waren het het behaviorisme en andere takken van de moderne psychologie die hebben bijgedragen aan de vorming van wat we tegenwoordig kennen als experimentele psychologie.

Getekende hersenen

Wat doen experimenteel psychologen?

Experimenteel psychologen willen gedrag bestuderen, evenals de verschillende processen en functies die hen ondersteunen. Hiervoor gebruiken ze de experimentele methode. Het omvat de observatie, manipulatie en registratie van bepaalde variabelen die een studieobject beïnvloeden.

Onderzoekers gebruiken ook meetinstrumenten die een hoge mate van controle en precisie vereisen. De experimenten worden uitgevoerd met mensen, maar vaker met dieren.

Het gebruik van dieren komt vaker voor omdat het het mogelijk maakt om het gedrag en de psychische processen van de mens door middel van gevolgtrekkingen te verklaren. Bovendien kan de onderzoeker ze op elk moment en onder elke omstandigheid beschikbaar hebben.

Daarnaast zijn er bepaalde experimenten die om ethische redenen niet met mensen kunnen worden uitgevoerd en die verboden zijn. We moeten echter benadrukken dat het onderzoek met dieren de afgelopen jaren is afgenomen. Dat is grotendeels te danken aan de eisen van ecologen en dierenactivistengroepen.

Principes van experimentele psychologie

Er zijn vier fundamentele principes waar onderzoekers het over het algemeen over eens zijn om psychologische studies als betrouwbaar te beschouwen. Deze principes zijn:

  • Determinisme. Experimentele psychologen aanvaarden, net als de meeste wetenschappers, het begrip determinisme. Dit is de veronderstelling dat elke toestand van een object of gebeurtenis wordt bepaald door eerdere toestanden. Met andere woorden, gedrags- of mentale verschijnselen worden doorgaans uitgedrukt in termen van oorzaak en gevolg. Als een fenomeen voldoende algemeen en algemeen bevestigd is, mag het een ‘wet’ worden genoemd. Psychologische theorieën dienen om wetten te organiseren en te integreren.
  • Empirisme. Kennis wordt alleen voornamelijk verkregen uit ervaringen die verband houden met de zintuigen. Daarom kunnen alleen dingen die waarneembaar zijn, worden bestudeerd. Het begrip empirisme vereist dat hypothesen en theorieën worden gecontrasteerd met waarnemingen van de natuurlijke wereld en niet met a priori redeneringen, intuïtie of openbaring.
  • Spaarzaamheid. Dit is de zoektocht naar eenvoud. Volgens dit principe moeten de eenvoudigste theorieën worden onderzocht. Als een onderzoeker bijvoorbeeld wordt geconfronteerd met twee verschillende en contrasterende theorieën, geeft hij de voorkeur aan de meer spaarzame of basistheorie.
  • Waarschijnlijkheid. Volgens dit principe moeten hypothesen en theorieën in de loop van de tijd toetsbaar zijn. Als een theorie bijvoorbeeld op geen enkele denkbare manier kan worden bewezen, beschouwen veel wetenschappers het als onzin. In feite impliceert waarschijnlijkheid ‘falsifieerbaarheid’. Dit is het idee dat sommige reeksen waarnemingen zouden kunnen bewijzen dat de theorie onjuist is.

Aan deze principes kan die van de operationele definitie of het operationalisme worden toegevoegd. De operationele definitie houdt in dat een concept wordt gedefinieerd in termen van concrete en waarneembare procedures.

Experimentele psychologen proberen momenteel niet-waarneembare verschijnselen, zoals mentale gebeurtenissen, te definiëren. Dit doen ze door ze te verbinden met waarnemingen door middel van redeneringen.

Psychologen die gegevens analyseren

Betrouwbaarheid en validiteit

Betrouwbaarheid meet de consistentie, verifieerbaarheid of herhaalbaarheid van een onderzoek. Als het onderzoek bijvoorbeeld kan worden herhaald en nog steeds dezelfde resultaten oplevert (ofwel met een andere set deelnemers of over een andere periode), wordt het als betrouwbaar beschouwd.

Aan de andere kant meet validiteit de relatieve precisie of nauwkeurigheid van de conclusies die uit een onderzoek worden getrokken. Het betreft de relatieve nauwkeurigheid en correctheid van psychologische studies. Om de validiteit van een maatregel kwantitatief te bepalen, moet deze worden vergeleken met een criterium.

Er zijn verschillende soorten validiteit onderscheiden. Deze zijn als volgt:

  • Interne goedkeuring. De studie levert sterk bewijs van causaliteit tussen twee factoren. Een onderzoek met een hoge interne validiteit concludeert dat het de manipulatie van de onafhankelijke variabele is die verantwoordelijk is voor de veranderingen in de afhankelijke variabele.
  • Externe validiteit. De studie kan worden herhaald in verschillende populaties en toch dezelfde resultaten opleveren.
  • Construeer validiteit. De onafhankelijke en afhankelijke variabelen zijn nauwkeurige weergaven van de abstracte concepten die worden bestudeerd.
  • Conceptuele geldigheid. De hypothese die wordt getest, ondersteunt de bredere theorie die ook wordt bestudeerd.

Laatste opmerkingen

Experimentele psychologie wordt soms beschouwd als een specifieke tak van psychologie. Experimentele methoden worden echter veel gebruikt in alle gebieden van de psychologie.

Ontwikkelingspsychologen gebruiken bijvoorbeeld experimentele methoden om te bestuderen hoe mensen groeien tijdens hun kindertijd en gedurende hun hele leven

Aan de andere kant gebruiken sociaal psychologen experimentele technieken om te bestuderen hoe mensen worden beïnvloed door groepen. Ondertussen gebruiken gezondheidspsychologen ook experimentele methoden om de factoren die bijdragen aan welzijn en ziekte beter te begrijpen. Wellicht ook interessant voor jou

Cross-sectionele studies: wat zijn dat precies?
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
Cross-sectionele studies: wat zijn dat precies?

Cross-sectionele studies zijn niet-experimentele studies waarin gegevensverzameling binnen een enkele tijdsperiode wordt uitgevoerd.



  • Boring, Edwin G. (1950). A History of Experimental Psychology Prentice-Hall.
  • García Vega, L. (1985). Lecciones de historia de la psicología. Madrid: Editorial de la Universidad Complutense.
  • Leahey, T. (1998). Historia de la psicología. Madrid: Prenti Hall.
  • Solso, Robert L. & MacLin, M. Kimberly (2001). Experimental Psychology: A Case Approach. Boston: Allyn & Bacon.