Theofobie of angst voor religie: symptomen, oorzaken en behandeling

De meeste mensen hebben geen probleem met religie, of ze nu zelf gelovig zijn of niet. Er is echter een groep mensen die lijdt onder de angst die religie bij hen teweegbrengt
Theofobie of angst voor religie: symptomen, oorzaken en behandeling

Laatste update: 26 mei, 2022

Sommige mensen zijn extreem bang voor God of religie. Bijgevolg maken zij zich meestal volledig los van alles wat met God en spiritualiteit te maken heeft. Deze irrationele angst staat bekend als theofobie.

De term theofobie is afgeleid van het Griekse Theo, dat “betrekking hebbend op God of godheden” betekent. Deze specifieke fobie manifesteert zich door een onverklaarbare, intense en irrationele angst voor God of religie. De lijder vermijdt radicaal elke vorm van contact met zowel spirituele als religieuze activiteiten. Hij kan zelfs het contact vermijden met anderen die vurig in God geloven.

In het religieuze leven wordt veel gesproken over de angst voor God. Hoe kan deze echter worden onderscheiden van pathologische angst? Tot de kenmerken die fobieën onderscheiden van normale angsten behoren de volgende symptomen:

  • De angst is buiten proportie. Hij komt niet overeen met een echt gevaarlijke of bedreigende situatie.
  • De lijder kan zijn angst ook niet verklaren.
  • Hun angst is onvrijwillig en kan niet worden gecontroleerd.
  • Hij vermijdt de gevreesde situatie of het gevreesde voorwerp.
  • De angst houdt bovendien in de loop van de tijd aan.
  • Het is onaangepast.
  • Het is niet specifiek voor een bepaalde fase of leeftijd.

De symptomen van theofobie

Net als andere specifieke fobieën, presenteert theofobie zich met verschillende symptomen. Ze kunnen worden ingedeeld in drie dimensies: fysiologisch, cognitief en gedragsmatig.

Fysiologische symptomen

Deze worden gekenmerkt door een reeks fysiologische reacties die worden bemiddeld door de activering van het autonome zenuwstelsel (Engelse link):

  • Verhoging van de hartfrequentie.
  • Verhoogde ademhalingsfrequentie.
  • Zweten
  • Afremming van speekselvorming.
  • Samentrekkingen van de maag.
  • Misselijkheid.
  • Verhoging van de bloeddruk.
Woman with anxiety due to mood swings
Theofobie kan angst opwekken.

Cognitieve symptomen

Deze symptomen worden gekenmerkt door de aanwezigheid van ideeën, interpretaties, overtuigingen of verhalen die de lijder over God of godsdienst heeft. Ze omvatten:

  • Negatieve beelden.
  • Negatieve overtuigingen over God.
  • Een geloof in hun onvermogen om een geestelijke situatie onder ogen te zien.
  • Negatieve interpretaties over fysiologische reacties.
  • Opdringerige gedachten.
  • Bezorgdheid.
  • Staat van alarm.

Gedragssymptomen

De motorische symptomen zijn die gedragsreacties die de lijder vertoont om zijn irrationele angst voor God onder ogen te zien. De meest voorkomende van deze reacties is vermijding. Als de lijder bijvoorbeeld merkt dat er een kerk of religieuze sekte in de buurt is, begeeft hij zich onmiddellijk uit de buurt van de situatie.

Oorzaken

Vervolgens zullen we twee perspectieven bekijken die helpen om deze fobie te begrijpen.

Cognitief-gedragsmatig perspectief

Theofobie kan een gevolg zijn van de associatie tussen God of religie met voorafgaande aversieve, pijnlijke of onaangename stimuli. Bijvoorbeeld straffen, traumatische gebeurtenissen, enz. Als gevolg daarvan leert de lijder God te vrezen, omdat hij die onaangename ervaringen niet opnieuw wil meemaken.

Deze associaties zijn echter niet de enige verklaring voor theofobie. Er is ook geopperd dat theofobie het resultaat kan zijn van het leren van ervaringen van andere mensen (plaatsvervangend leren). De lijder kan bijvoorbeeld als kind hebben geleefd met een familielid dat een ingewortelde irrationele angst voor God had. Door observatie heeft hij of zij dus dezelfde angst aangeleerd.

Andere verklaringen die zijn geformuleerd over de ontwikkeling en instandhouding van specifieke fobieën, zoals theofobie, zijn gebaseerd op de stijl van denken. Bij fobieën raken deze vervormd als gevolg van een verstoorde interne dialoog. In het geval van theofobie, gebaseerd op bepaalde religieuze of goddelijke ervaringen, bouwt de lijder een verhaal of dialoog op die een ongegronde angst voor God voedt.

Biopsychosociaal perspectief

Vanuit dit perspectief ligt de oorzaak van theofobie in een grote kwetsbaarheid voor situaties van ernstige stress. Lijders reageren dan met alarmreacties (angst- of paniekaanvallen) en met een karakteristieke attributiestijl van oncontroleerbare gedachten en onvoorspelbaarheid.

Deze reacties zijn afhankelijk van genetische kwetsbaarheid, beschikbaarheid van sociale steun, en de aanwezigheid van bepaalde persoonlijkheidskenmerken. Bijvoorbeeld, copingvaardigheden, gevoeligheid voor angst en walging, en negatieve attitudes. Tot op zekere hoogte zijn ze het product van de opvoedingsstijl van de gehechtheidsfiguren (Spaanse link) van de lijder (Bados, 2017).

De leerervaringen van de fobicus dwingen hun biologische en psychologische kwetsbaarheid om zich te richten op specifieke objecten. In feite is angst een product van de interactie tussen de biologische, psychologische, en sociale omgeving of opvoeding. Daarom is een aanleg of biologische reden alleen geen directe oorzaak van angst. Er zijn contextuele factoren nodig om de angst te activeren.

Interventie

Cognitieve gedragstherapie is een goede optie om specifieke fobieën, zoals theofobie, te behandelen. Laten we hieronder eens kijken naar enkele van de technieken die in deze gevallen zeer nuttig kunnen zijn.

Cognitieve herstructurering

Cognitieve herstructurering richt zich op het verminderen van valse overtuigingen over God en religie. Die veroorzaken gedragsstoornissen en verhogen meer functionele overtuigingen. In het gezelschap van een therapeut leert de patiënt zijn verkeerde gedachten te identificeren en in vraag te stellen. Vervolgens vervangt hij ze door meer passende gedachten.

Gedachten worden beschouwd als louter hypothesen over de werkelijkheid. Daarom werken zowel de therapeut als de lijder aan het verzamelen van gegevens die de geldigheid of onwaarheid van die hypothesen bepalen. Om dit te doen, ontwerpt de therapeut vragen en gedragsexperimenten. Deze stellen de lijder in staat om zijn disfunctionele gedachten zowel te evalueren als te testen.

Systematische desensitisatie

De gestandaardiseerde systematische desensitisatieprocedure omvat vier fundamentele stappen (López et al., 2012). Deze zijn:

  • Jacobson’s progressieve relaxatie-training.
  • Constructie van de hiërarchie van angstopwekkende stimuli.
  • Beoordeling en oefening in verbeelding.
  • Desensibilisatieproces. Gecombineerde toepassing van angstreacties vs. relaxatie.

De procedure bestaat uit het inbeelden van de eerste stimulus op de lijst (de minst anxiogene) en vervolgens het uitvoeren van de ontspanningstechniek van Jacobson. Daarna wordt hetzelfde gedaan met elke stimulus totdat de stimulus wordt bereikt die de meeste angst oproept.

Bezorgd meisje in therapie
Systematische desensitisatie zorgt ervoor dat de patiënt gewend raakt aan de fobische stimulus en kan de fysiologische manifestatie ervan verminderen.

Exposure techniek

Deze techniek wordt veel gebruikt en wordt als doeltreffender beschouwd dan desensitisatie. Toch kan desensitisatie een goede optie zijn om de patiënt te laten wennen aan het object van zijn angst, voordat hij er in een live situatie aan wordt blootgesteld.

Live blootstelling bestaat uit het maken van direct contact met de anxiogene of onplezierige stimulus. In het geval van theofobie zijn dat bijvoorbeeld religieuze tempels, God, spirituele sekten, enz. Het basisidee is dat de lijder in contact blijft met de gevreesde stimulus totdat zijn angst is verminderd (Fernández, García, & Crespo, 2012).

Ten slotte is theofobie een zeldzame specifieke fobie. Toch kan het het leven van de lijder ernstig beïnvloeden omdat hij voortdurend wordt blootgesteld aan de alomtegenwoordigheid van God. Om deze reden moeten zij een gezondheidswerker raadplegen. Een therapeut kan immers voorkomen dat de fobie de levenskwaliteit en het welzijn blijft aantasten. Wellicht ook interessant voor jou

Thalassofobie: angst voor de oceaan
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
Thalassofobie: angst voor de oceaan

Weinig scènes zijn zo ontspannend als een kalme zee. Maar voor degenen die aan thalassofobie lijden, wordt dit beeld een grote bron van angst.



  • Bados, A. (2017). Fobias específicas: Naturaleza, evaluación y tratamiento. http://diposit.ub.edu/dspace/bitstream/2445/115722/1/Fobias%20espec%C3%ADficas.pdf
  • Bados, A. y García, E. (2010). La técnica de la reestructuración cognitiva. http://diposit.ub.edu/dspace/bitstream/2445/12302/1/Reestructuraci%C3%B3n.pdf
  • Capafóns, J. I. (2001). Tratamientos psicológicos eficaces para las fobias específicas. Psicothema, 447-452. http://www.psicothema.com/pdf/467.pdf
  • Fernández, M. Á. R., García, M. I. D., y Crespo, A. V. (2012). Manual de técnicas de intervención cognitivo conductuales. Desclée de Brouwer.
  • Galán Rodríguez, A. (2010). El apego: Más allá de un concepto inspirador. Revista de la Asociación Española de Neuropsiquiatría30(4), 581-595.
  • López, O. I. F., Hernández, B. J., Almirall, R. B. A., Molina, D. S. y Navarro, J. R. C. (2012). Manual para diagnóstico y tratamiento de trastornos ansiosos. MediSur10(5), 466-479.
  • Sosa, C.D. y Capafóns, J.I. (2014) Fobia específica. En V.E. Caballo, I.C Salazar, Y J.A. Carrobles. (2014). Manual de Psicopatología y Trastornos Psicológicos. Pirámide