Psychologische behandelingen van autisme

Leer in dit zeer interessante artikel alles over de psychologische behandelingen van autisme. Op deze manier kun je je kind beter helpen.
Psychologische behandelingen van autisme

Laatste update: 05 juli, 2021

Tegenwoordig zijn er verschillende behandelingen van autisme bij zowel kinderen als volwassenen in het autismespectrum. Een aantal hebben een stevige wetenschappelijke basis en laten resultaten zien, maar andere zijn minder succesvol of werken alleen bij mensen die aan een heel specifiek profiel voldoen.

Ook weten we dat effectieve psychologische behandelingen van autisme gebaseerd zijn op bewijs en zowel integratief als holistisch is.

De Oostenrijkse psychiater Leo Kanner was de eerste die autisme formeel erkende in de jaren 1940. Kanner bestudeerde kenmerken die typisch aanwezig zijn bij autisme, zoals:

  • isolement
  • taalproblemen
  • beperkte communicatie
  • een obsessie voor een stabiele omgeving

De exacte definitie van autisme is vandaag de dag nog steeds controversieel. Sinds enkele jaren gebruikt men de term autismespectrumstoornis (ASS) om een bredere groep van stoornissen te classificeren die klinische kenmerken gemeen hebben die “klassiek” autisme definiëren.

Autisme treft 10 tot 15 op de 10.000 mensen. Wanneer ook andere aandoeningen zoals het syndroom van Asperger worden meegerekend, loopt de prevalentie op tot 57 op de 10.000.

Wat de prevalentie naar geslacht betreft, zijn 4 op de 5 getroffenen mannen, hoewel vrouwen meestal een grotere verstandelijke beperking vertonen. Bij 75% van de mensen met autisme is sprake van een verstandelijke handicap. Daarnaast praat 50% niet of heeft een verminderd taalvermogen.

Een jongetje zit met zijn rug naar de camera

Psychologische behandelingen van autisme

Van de vele therapeutische mogelijkheden is één ding zeker: geen enkel interventieprogramma werkt voor iedereen met autisme. Sterker nog, geen enkele therapeutische behandeling is echt geldig, zelfs niet voor dezelfde persoon tijdens verschillende fasen van hun ontwikkeling.

Wat wel duidelijk is, is dat gedragsinterventies de beste psychologische behandelingen van autisme zijn. Ze baseren zich allemaal op de toegepaste analyse van gedrag om de behoeften van die specifieke persoon te specificeren en vervolgens het gedrag dat moet worden aangepast te wijzigen.

Theoretische grondslagen voor de gedragsmatige behandelingen van autisme

  • De principes van het leren zijn universeel en gelden dus voor mensen met en zonder autisme op dezelfde manier.
  • Het is niet nodig de etiologie van autisme te kennen om gedragstechnieken toe te passen (Lovaas, 1993). Dit staat echter in contrast met de theorieën die gebaseerd zijn op de vermeende mechanismen van autisme.
  • Autisme is een syndroom met neigingen tot bepaalde gedragingen en een overmaat van andere. Hoewel er een neurologische basis is, zijn de gedragingen vatbaar voor verandering dankzij de georganiseerde interactie met een vooraf bepaalde omgeving.

De algemene doelstellingen voor interventie zijn:

  • het ontwikkelen van communicatievaardigheden die hen in staat stellen andere mensen beter te begrijpen en hun relaties en handelingen te begrijpen
  • gedragingen te verminderen die emotionele stabiliteit en onafhankelijkheid in de weg staan of bemoeilijken

In de afgelopen jaren hebben verschillende programma’s overtuigend empirisch bewijs geleverd. Ontdek ze hieronder.

Psychologische behandeling voor autisme: Toegepaste Gedragsanalyse

Toegepaste gedragsanalyse (ook wel Applied Behavior Analysis en afgekort ABA) maakt gebruik van wetenschappelijke kennis over leren. Dit is om pedagogische technieken te ontwikkelen voor relevant gedrag dat in de sociale sfeer moet worden aangemoedigd.

De meeste mensen denken dat globale gedragsinterventies proberen het subject te instrueren door middel van een lijst van technieken gedurende een bepaalde periode. Wat deze methode echter werkelijk doet, is bepaalde vaardigheden bevorderen door middel van één of een aantal verschillende technieken. Beide soorten interventies worden als even effectief beschouwd.

De drie basisprincipes van het ABA-model van interventie zijn:

  • Analyse. De vooruitgang wordt geëvalueerd vanaf het beginpunt van de interventies en door het meten van de vooruitgang.
  • Gedrag. Dit is gebaseerd op de wetenschappelijke principes van gedrag.
  • Toepassen. Toegepaste principes van het waargenomen gedrag.

Aan de andere kant zijn de meest voorkomende elementen in globale interventies de volgende:

  • De leeromgeving is gecontroleerd en gestructureerd.
  • De personen die met de patiënt werken richten de behandeling op alle domeinen van bekwaamheid en individualiteit, gebaseerd op de tekorten en excessen van de patiënt.
  • Er wordt gebruik gemaakt van de procedures van toegepaste gedragsanalyse.
  • Een of meer therapeuten voeren de behandeling uit.
  • De behandeling duurt 34-40 uur per week.
  • Therapeuten selecteren korte-termijn doelen volgens de normale ontwikkeling.
  • Therapeuten maken een vast plan voor generalisatie en onderhoud.
  • De patiënt moet eerst enkele vaardigheden leren om later ook weer andere vaardigheden te kunnen leren.
  • Het leren van taal is het primaire doel.
  • Leren door repetitie of door fouten geeft een toename van negativiteit, gedragsveranderingen, en demotivatie. Fouten worden dus vermeden.

Resultaten van globale interventies

Van de verschillende interventies laat ABA als behandeling van autisme ook resultaten zien op de volgende gebieden:

  • Een versnelde ontwikkeling, met een verbetering van het IQ tot wel 20 punten. Het stelt patiënten in staat een normaal niveau te bereiken.
  • Het kan aanpassingsgedrag verbeteren tot een normaal niveau.
  • Ook kan het autistische kenmerken, zoals onder andere zelfstimulatie, zelfbeschadiging en stereotypering, elimineren.
  • Taalverwerving is mogelijk voor de meerderheid van de kinderen, meestal vanaf ongeveer de leeftijd van vijf jaar.
  • Gedragsverbeteringen en sociale vaardigheden zijn gebruikelijk.
  • De leerlingen kunnen naar gewone scholen gaan.
  • De resultaten houden aan gedurende de volgende jaren.

Variaties in globale interventie die de effectiviteit beïnvloeden

Studies over gedragsbehandelingen hebben aangetoond dat bepaalde gegevens kunnen wijzen op enkele verschillen in de effectiviteit van de behandeling, namelijk:

  • Hoe eerder de interventie begint (bij voorkeur voor de leeftijd van vier jaar), hoe groter de mogelijkheden zijn voor integratie in een gewone school.
  • Hoe intensiever, hoe doeltreffender. Wel kunnen de behoeften verschillen, afhankelijk van het kind.
  • Als er een verbetering is in het eerste jaar, zal die er ook zijn in het tweede. De vooruitgang kan in hetzelfde ritme doorgaan, zelfs twee jaar later.
  • Gedragstherapie levert betere resultaten op dan alle andere behandelingen.
  • De kwaliteit van de opleiding van instructeurs, begeleiders van leerkrachten en ouders lijkt geen invloed te hebben op de resultaten. In bepaalde studies deden deskundigen mee die niet per se deskundig waren op het gebied van autisme.
  • De samenwerking tussen ouders liet de beste handhaving en generalisatie van de resultaten zien.
  • Het behandelingsprotocol wordt verankerd in de kennis van de psychologische kenmerken van mensen met autisme.

Psychologische behandelingen van autisme: specifieke interventies

Veel studies hebben gedragsinterventies gebruikt om succes vast te stellen vanaf de basisvoorwaarden die nodig zijn voor het leren tot de meest complexe gedragingen, zoals taal.

Een van de belangrijkste bevindingen van gedragsinterventies bij autisme is echter deze: hoe minder storend gedrag (zoals zelfstimulatie), hoe groter de mogelijkheid om te leren.

Onderzoekers trokken op dit gebied twee conclusies, namelijk de volgende:

  • Wanneer een kind met autisme een bepaalde vraag op een toets niet mag beantwoorden, zal het zijn antwoord verdelen over de andere items.
  • Naarmate het storende gedrag afneemt, nemen de kansen van kinderen om te leren toe.

Onderzoek heeft geprobeerd op te helderen op welke manier storend gedrag zichzelf in stand houdt, namelijk door negatieve bekrachtiging, positieve bekrachtiging, of de afwezigheid van een andere stimulus.

De belangrijkste conclusie is dat om storend gedrag te verminderen, het niet effectief is om direct te focussen op het stoppen of verminderen ervan. Een van de meest efficiënte strategieën om dit gedrag te elimineren is dus het differentieel bekrachtigen van ander gedrag.

Concrete technieken die gericht zijn op het aanleren van sociale, taal- en leesvaardigheden, net als academische vaardigheden, vormen de focus van de behandeling.

Psychologische behandeling van autisme: naturalistische ontwikkelingsgerichte gedragsinterventies (Koegel e.a., 1998)

Verschillende huidige studies gebaseerd op gedragsinterventie gebruiken een meer “natuurlijke” focus gericht op ontwikkeling. Dit is een groot verschil met de meer traditionele interventies, die gebaseerd zijn op ABA.

Recent ontwikkelde interventies voor kleuters bestaan er bijvoorbeeld uit hen in natuurlijke en sociaal interactieve omgevingen te plaatsen. Tijdens routine en dagelijkse spelletjes, en vanaf het allereerste begin van de interventie, regisseert het kind de leersituatie.

Deze op empirisch geteste methoden gebaseerde interventies vinden hun basis net zoveel in de leerprincipes als in de wetenschap van de ontwikkeling. Zij zijn ontstaan als gevolg van de problemen met meer traditionele methoden die gebaseerd waren op discrete repetities voor de veralgemening van het leren.

Er zijn verschillende methoden die als doel hebben een meer natuurlijke methode te vinden, namelijk:

  • incidental teaching
  • pivotal response training
  • milieu teaching
  • natural language teaching

Volgens deze denkscholen is dit de manier waarop autistische kinderen tot taalontwikkeling en communicatie komen.

Deze interventies zijn gedeeltelijk gebaseerd op de principes van de interactieve processen die voortkomen uit de ontwikkelingsmodellen, ABA, en het belang van de interactie tussen ouder en kind.

Een meisje met haar lerares in een klaslokaal

Psychologische behandelingen van autisme: het pragmatisch evolutief Model (Prinzant en Wetherby, 1998)

Dit model legt de nadruk op pragmatische en sociale ontwikkeling. Het benadrukt de noodzaak om zich te richten op preverbale en verbale taal, en ook op communicatievaardigheden in het algemeen.

Daarnaast werkt het aan het verminderen van de problemen die gepaard gaan met imiteren, en aan de bijzonderheden van het zintuiglijke proces.

Bovendien legt het de nadruk op een natuurlijke sociaal-pragmatische context, dringt het aan op de deelname van het gezin en raadt het de integratie van werk in tweetallen aan.

Dit wordt ook allemaal vergemakkelijkt door de volgende processen:

Kinderen kunnen dus hun functionaliteit met verschillende instrumenten uitbreiden, in een natuurlijke context. Wellicht ook interessant voor jou

kinderen met een autismespectrumstoornis: het brein
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
kinderen met een autismespectrumstoornis: het brein

De overmaat aan synapsen of neurale verbindingen van het brein van kinderen met een autismespectrumstoornis produceren specifieke wijzigingen bij e...



  • Wing, L. (2011). El autismo en niños y adultos: una guía para la familia. Barcelona: Ed. Paidós Ibérica.