De oorsprong van de psychologie

De oorsprong van de psychologie gaat eeuwen terug. Vandaag nemen we je mee op een reis door de geschiedenis van deze fascinerende discipline en leren we over enkele mijlpalen en auteurs die het hebben gemaakt tot wat het nu is.
De oorsprong van de psychologie

Laatste update: 06 mei, 2021

Tegenwoordig wordt psychologie beschouwd als een geconsolideerde wetenschap, hoewel ze blijft evolueren en wordt beïnvloed door een breed scala aan disciplines. Dankzij de psychologie hebben we een dieper begrip van onze eigen kennis en de manier waarop onze hersenen werken. Maar heb je je ooit afgevraagd waar de psychologie vandaan komt?

Hoe zit het met de oorsprong van de psychotherapie? Wanneer is het allemaal begonnen? Zoals je zult zien, zijn de twee concepten nauw met elkaar verbonden.

In het artikel van vandaag delen we enkele van de belangrijkste historische mijlpalen op het gebied van psychologie. Ze helpen je de oorsprong, evolutie en huidige staat te begrijpen. Nieuwsgierig? Blijf dan lezen!

De oorsprong van de psychologie

De geschiedenis van de psychologie is omvangrijk, vol fascinerende mensen en gebeurtenissen. Vandaag zullen we ons concentreren op de belangrijkste mijlpalen in de ontwikkeling van wat we vandaag de dag beschouwen als de psychologie. Deze mijlpalen hielpen bij het leggen van de basis voor de psychologie en de psychotherapie in het algemeen.

De oorsprong van de moderne psychotherapie

Als je over de oorsprong van de psychologie wilt praten, dan moet je een reis terug maken naar de tijd vóórdat het begon. Tussen de 4e en 5e eeuw voor Christus werden de eerste tribale samenlevingen in Griekenland en de antieke wereld gevormd.

Destijds schreven mensen alles wat met de menselijke psyche te maken had toe aan bovennatuurlijke metaforen en magische verklaringen.

Mensen geloofden dat fysieke en mentale ziekte te wijten was aan bezetenheid van de ziel. Exorcisme was vaak de ‘remedie’ bij uitstek. Deze benadering, hoewel eigenlijk nogal ongepast (en ineffectief), was de oorsprong van de moderne psychotherapie.

Hier kun je al bewijzen zien dat mensen bepaalde gedachten en gedragingen categoriseren als ‘abnormaal’. De eerste filosofen, zoals Pythagoras, Plato en Aristoteles kwamen ook uit deze tijd.

De eerste filosofen waren Pythagoras, Plato en Aristoteles

Hippocrates en Galenus

Later kwamen Hippocrates (in de 4e eeuw voor Christus) en Galenus (in de 2e eeuw na Christus) op het toneel. Hippocrates suggereerde dat ziekte het product was van de interne toestand van het lichaam. Hij suggereerde de theorie  van de vier lichaamsvochten en legde de volgende relatie met het menselijk temperament vast:

  • Bloed: sanguinisch temperament.
  • Slijm: een flegmatisch temperament.
  • Gele gal: cholerisch temperament.
  • Zwarte gal: melancholisch temperament.

Hippocrates geloofde dat je in goede gezondheid verkeerde als deze vier lichaamsvochten in balans waren. Dyscrasie betekent een onbalans in de vier lichaamsvochten.

Galenus daarentegen synthetiseerde oude medicijnen en maakte een onderscheid tussen natuurlijke dingen (humeuren), bovennatuurlijke dingen (ziekte) en onnatuurlijke dingen (omgeving). Genezingen bestonden uit het veranderen van de natuurlijke dingen met behulp van niet-natuurlijke dingen.

De middeleeuwen, de renaissance en de moderne tijd

In de middeleeuwen betoogde het westerse religieuze denken dat psychische aandoeningen het werk van de duivel waren. Sint Augustinus schreef over spirituele oefeningen om door biechten tot persoonlijke verandering te komen.

Later, tijdens de renaissance werd het idee van psychische aandoeningen gescheiden van het idee van demonische bezetenheid. De mishandeling en de vervolging van mensen met een psychische aandoening gingen echter door.

In de moderne tijd maakte Gassner een onderscheid tussen bovennatuurlijke en natuurlijke ziekten. De eerste werden behandeld door priesters en de laatstgenoemde door artsen.

Het begin van psychotherapie

Hier komen we aan bij de oorsprong van de psychologie, die hand in hand gaat met de oorsprong van de psychotherapie. Tussen de 19e en 20e eeuw verschenen de theorieën van dierlijk magnetisme en hypnose op het toneel. In het laatste deel van de 19e eeuw was F. Cobbe de eerste die de term ‘psychotherapeut’ gebruikte in een van zijn artikelen.

Van Helmont bedacht de theorie van dierlijk magnetisme (Engelse link) of mesmerisme, en Mesmer gaf de hoofdlijnen weer van de theorie van magnetisme. De belangrijkste pijlers van deze leerstellingen waren elektriciteit, magnetisme en astronomie.

De belangrijkste gedachte was dat een persoon evenwicht kon bereiken door het evenwicht van zijn lichaamsvloeistoffen te herstellen, die door ziekte en geestesziekte waren veranderd. Ze geloofden dat je mensen eerst met magneten kon behandelen en daarna met hun eigen lichaamsvloeistoffen.

“Ken alle theorieën, beheers alle technieken, maar als je een menselijke ziel aanraakt, wees dan gewoon een andere menselijke ziel.”

-Carl G. Jung-

Scholen voor hypnose

Na magnetisme kwam hypnose, wat voortkwam uit de vereniging van pre-psychologische genezing en psychoanalyse. Er waren twee hoofdscholen voor hypnose: de Nancy School (Lièbault en Bernheim) en de Salpetriere School (Charcot en Janet).

Hypnose was in feite de meest gebruikelijke therapeutische procedure van de 19e eeuw. Meer specifiek ging het om hypnotische suggestie.

Later droeg Binet (1889) bij aan dit veld met zijn werk over hypnose en hysterie. W. James (1890) legde de principes van de psychologie vast en J. Benedikt (1892) begon patiënten die in een staat van bewustzijn waren te behandelen.

Van de cathartische methode tot psychoanalyse

Andere methoden uit die tijd die ons helpen de oorsprong van de psychologie te begrijpen, zijn de zogenaamde ‘cathartische methode’ en psychoanalyse (die vandaag de dag nog steeds wordt gebruikt).

Breuer bedacht de cathartische methode, die in wezen een manier was om pathogene emoties die verband houden met traumatische gebeurtenissen door middel van hypnose opnieuw te beleven en te elimineren.

Dit was allemaal nog vóór Freud. Toen Sigmund Freud ten tonele verscheen, bedacht hij concepten als overdracht, verzet,  de druktechniek, verdediging, enzovoort (Engelse link).

De ontwikkeling van psychotherapie en de huidige staat van de psychologie

We zijn aangekomen bij het begin van de psychotherapie zoals we die nu kennen. Wundt begon onderscheid te maken tussen wetenschappelijke psychologie en toegepaste psychologie.

Met de komst van de Eerste Wereldoorlog komen psychoanalytische en projectieve technieken goed tot hun recht omdat mensen ontevreden waren over de psychometrische benaderingen. In de 20e en 21e eeuw hebben we onder andere het volgende:

  • Jaren ’30: het eerste werk over persoonlijkheid, van onder meer Allen, Allport, Murray en Rogers.
  • Jaren ;40: de onderlinge aanpassing van wetenschappelijke psychologie en psychoanalyse. Skinner en Wolpe kwamen met behaviorisme als ‘praktische en snelle oplossingen voor problemen.
  • Vervolgens de jaren ’50: de humanistische psychologie komt naar voren als een sociale en filosofische beweging. Maslow maakte naam met zijn werk over de ‘derde kracht’.
  • Jaren ’60: cognitieve modellen verschenen met Ellis, Beck en Mahoney.
De psychologie zoals we die nu kennen

Psychologie vandaag de dag

Samengevat, een groot aantal auteurs, technieken en procedures hebben hun stempel gedrukt op de evolutie van deze wetenschappelijke discipline.

Tegenwoordig zijn er tussen de 250 en 300 psychotherapeutische modellen. De tendens neigt echter naar eclecticisme, of de combinatie van verschillende theorieën in een poging om een gemeenschappelijk kader te creëren.

Als gevolg hiervan is de verscheidenheid aan benaderingen tegelijkertijd de achilleshiel en de kracht van de moderne psychologie. Het kan inspelen op de behoeften van heel verschillende mensen, maar het veroorzaakt ook veel verwarring en kan intimiderend zijn.

“De psychologie kan mensen niet vertellen hoe ze hun leven zouden moeten leiden. Het kan hen echter de middelen bieden om persoonlijke en sociale verandering teweeg te brengen.”

-Albert Bandura-

De laatste jaren is er een toename van cognitieve modellen. Behaviorisme is er nog steeds, het humanisme is tot zijn recht gekomen en het systeemmodel is nog steeds in ontwikkeling (net als andere modellen). Wellicht ook interessant voor jou

De psychologie van de Zwarte Schilderijen van Goya
Verken je geestLees het op Verken je geest
De psychologie van de Zwarte Schilderijen van Goya

Wat bracht Francisco Goya ertoe om zulke obscure kunstwerken te maken zoals die in de reeks Zwarte Schilderijen? Ontdek het hier.



  • Bateman, A., Brown, D., Pedder, J. (2005). Introducción a la psicoterapia. Manual de la teoría y técnica psicodinámicas. Ed. Albesa. Barcelona.
  • Berstein, D. y Nietzel, M. (1982). Introducción a la Psicología clínica. McGraw Hilll. Madrid.
  • Botella, C. (1987). Introducción a los tratamientos psicológicos. Promolibro. Valencia.
  • Gondra, J. (1997). Historia de la Psicología. El nacimiento de la psicología científica. Madrid: Síntesis.
  • Hothersall, D. (1997). Historia de la Psicología. México: McGraw-Hill.