De meest succesvolle samenzweringstheorie ooit

Een samenzweringstheorie is een uiterst elementair verhaal. Ondanks dit, of misschien juist daardoor, heeft zo'n theorie het vermogen heel snel geaccepteerd te worden. We praten over verhalen die dit karakter hebben en hoe ze soms gebruikt zijn om de publieke opinie te sturen.
De meest succesvolle samenzweringstheorie ooit

Laatste update: 25 september, 2022

De meest succesvolle samenzweringstheorie ooit circuleerde niet via de sociale media. In tegenstelling tot wat velen denken is dit soort bedrog ouder dan het lijkt. In feite zou je kunnen zeggen dat samenzweringstheorieën al bestaan sinds het begin der tijden. Alleen zijn ze tegenwoordig zichtbaarder.

We kunnen zeggen dat elke samenzweringstheorie haar oorsprong vindt in de moeilijkheid om een bepaald kritisch feit te verklaren. Zolang er geen verklaringen voorhanden zijn, of ze zijn er wel, maar ze zijn ingewikkeld en de meerderheid begrijpt ze niet echt, vult een samenzweringstheorie de leemte op. Het is een verhaal dat een zekere logica heeft, ook al is er geen bewijs voor.

Af en toe raken deze theorieën niet wijd verspreid en raken ze geleidelijk in de vergetelheid. In andere daarentegen verwerven ze grote relevantie, zozeer zelfs dat ze uiteindelijk de loop van de geschiedenis bepalen. Dit is wat er gebeurde met de meest succesvolle samenzweringstheorie ooit.

“Door de geschiedenis heen hebben samenzweringstheorieën vergelijkbare elementen en hebben ze meestal te maken met iets dat op dat moment gebeurt dat moeilijk te verklaren is of erg onzeker is en waarvoor een verklaring gezocht wordt.

-Sara Gorman-

Vrouw met lange neus
Samenzweringstheorieën bevatten logica, maar geen bewijs om ze te staven.

Wat is een samenzweringstheorie?

Hoewel het begrip samenzweringstheorieën bekend is, is niet iedereen zich bewust van de betekenis van deze uitdrukking. Het is meestal het soort verhaal dat beweert dat een geheime en bedreigende groep verborgen acties uitvoert om een doel te bereiken dat iedereen of de meerderheid schaadt.

Het belangrijkste kenmerk van de samenzweringstheorie is haar eenvoud. De structuur ervan lijkt inderdaad op die van een kinderverhaaltje. In de ene hoek staan clandestiene schurken, met immense macht, die vele verborgen acties uitvoeren. In de andere hoek staan de goede slachtoffers; onschuldige mensen van wie ‘de slechteriken’ dankzij hun listen willen profiteren.

Degenen die samenzweringstheorieën verspreiden geloven dat ze deze slachtoffers een plezier doen door hen te ‘informeren’ over wat er werkelijk gebeurt.

Meestal hebben deze boodschappers echter niet in de gaten dat het feit dat ze deze ideeën kunnen verspreiden bewijst dat de ‘schurken’ eigenlijk niet zo onbekend zijn, en dat hun daden ook niet zo verborgen zijn. Bovendien zijn ze niet machtig genoeg om te voorkomen dat iemand ze op sociale media of dergelijke gebieden ontmaskert.

De meest succesvolle samenzweringstheorie ooit

Veel historici denken dat de meest succesvolle samenzweringstheorie die was die door Filips IV van Frankrijk (Spaanse link), bijgenaamd Filips de Schone, op touw gezet werd. In feite had het elementen van die welke nu nog voorkomen. Deze vorst werd beroemd omdat hij een eind maakte aan de beroemde orde van de Tempeliers, een katholieke militaire orde die de kruistochten leidde.

Dankzij hun militaire dapperheid bezaten de Tempeliers grote rijkdom. Ze leenden geld aan de Franse monarchie en Filips IV dacht dat het een goed idee zou zijn de schuld niet te hoeven betalen en de Tempeliers af te maken. Hij begon met Paus Clemens V ervan te overtuigen een proces tegen hen te beginnen.

Men beschuldigde hen van ketterij, sodomie en andere perversies. Daarnaast beschuldigde men hen van het aanbidden van heidense goden. De koning gebruikte een spion van laag niveau, Esquieu de Floyran genaamd, om deze onwaarheden te verspreiden. Hij nam het op zich om in heel Frankrijk een reeks lasterpraatjes tegen de Tempeliers te verspreiden, waardoor ze een publiek gevaar leken.

Tempeliers
De meest succesvolle samenzweringstheorie ooit werd door Filips de Schone gestart, die een eind maakte aan de Tempeliers.

Een treffend einde

Deze lastercampagne had geen ander doel dan de juridisering van de Tempeliers te rechtvaardigen. Filips beval hun arrestatie op 13 oktober 1307. De paus twijfelde nog, maar koning Filips weigerde zijn acties uit te stellen uit angst dat men ze als onwaar zou kunnen bewijzen.

Alle tempeliers werden gevangen genomen en, zoals gebruikelijk was, gemarteld. Ze bekenden ketterse praktijken waaraan ze zich nooit hadden bezondigd.

Nu de Tempeliers gevangen zaten, kon de koning zich hun fortuin toe-eigenen en de economische moeilijkheden van de kroon gedeeltelijk oplossen. Hoewel velen de beschuldigingen nooit geloofden, waren er ook velen die dat wel deden. In feite weefde men allerlei duistere legenden rond deze krijgsmonniken. De samenzweringstheorie was geconsolideerd.

Men zegt dat de leider van de Tempeliers, Jacobo de Molay, zijn beulen vervloekte en profeteerde dat ze zouden boeten voor wat ze gedaan hadden. Een jaar later stierven zowel koning Filips als Clemente V. Was het toeval? Wie weet het. Wat we wel weten is dat de dag waarop de monniken veroordeeld werden vrijdag de 13e was. Daaruit ontstond onze argwaan voor deze datum. Wellicht ook interessant voor jou

De mythe over de sirenes en hun magische lied
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
De mythe over de sirenes en hun magische lied

De mythe van de sirenes is aanwezig in verschillende mythologieën van de wereld. Het bestaat zelfs nog steeds en er zijn veel legendes.



  • Lewandowsky, S., & Cook, J. (2020). Guía para las teorías de la conspiración. John Cook, Center for Climate Change Communication, George Mason University.