De hedonistische tredmolen en het vaste punt van geluk

Soms, als je iets bereikt dat je wilt, zijn je gevoelens van geluk en plezier van korte duur. In feite duurt het niet lang voordat je een soort leegte en ontevredenheid voelt. Dit fenomeen noemen we hedonistische adaptatie.
De hedonistische tredmolen en het vaste punt van geluk

Laatste update: 02 februari, 2022

“Ik zal blij zijn als ik die baan krijg.” “Alles zal beter zijn als ik mijn nieuwe huis/promotie/betere auto/partner heb die echt van me houdt…”. Het lijkt erop dat het voor ons steeds moeilijker wordt om ons goed te voelen en een bevredigend leven te leiden. Dit is wat het concept van de hedonistische adaptatie (hedonische aanpassing) of de theorie van de tredmolen stelt.

Soms ervaar je het vreemde gevoel in een tredmolen te staan die nergens heen gaat. Je draait maar rond op een wiel dat je niet toelaat om vooruit te komen of te bereiken wat je wilt. In feite is het enige dat je bereikt vermoeidheid en frustratie.

Je brengt je leven door met fantaseren over dingen die je wilt bereiken. Maar vaak is je plezier, wanneer je ze bereikt, slechts vluchtig en komt er snel een einde aan. Dit overkomt iedereen wel eens. Je bent vastbesloten dat wanneer je bepaalde doelen bereikt, je je volledig vervuld zult voelen. Maar dat gevoel van succes en vervulling verdwijnt in korte tijd en je voelt je leeg.

“De gewoonte laat ons aan alles wennen. Wat we te veel zien, stellen we ons niet meer voor.”

Jean-Jacques Rousseau

Treurige vrouw die in de spiegel kijkt

De hedonistische tredmolen: aanpassing

De hedonistische theorie van de tredmolen (hedonische adaptatie) stelt dat je je meestal extreem snel aanpast aan je prestaties. Daardoor vervaagt dat geluksgevoel snel en keer je terug naar je vorige niveau. Die waarin je blijft dromen van het bereiken van nieuwe doelen, of meer versterkingen nodig hebben om weer een piek van euforie of intens welzijn te ervaren.

Ben je hopeloos ontevreden? Kan zijn. Is er iets pathologisch of problematisch aan? Absoluut. Omdat de waarheid is dat deze perceptie iets is dat jou als mens definieert. Dit zou onder andere verklaren waarom je het gevoel hebt dat het niet genoeg is naarmate je meer geld verdient. En waarom als er iets gebeurt waar je naar uitkeek, je er niet altijd helemaal tevreden mee bent.

In 1999 reflecteerde de psycholoog en Nobelprijswinnaar, Daniel Kahneman, op dit onderwerp in een werk getiteld Well-being : Foundations of Hedonic Psychology. Een ding dat hij in dit onderzoek duidelijk maakte, was de impact die deze psychologische dimensie heeft op absoluut alle gebieden van ons leven.

Je hebt een ‘vast’ punt van geluk

De psychologie beweert dat het niet is wat je wel of niet overkomt dat je geluk voor 100 procent bepaalt. In feite interpreteert iedereen zijn realiteit op zijn eigen manier en we hebben allemaal onze eigen houding en middelen om met de gebeurtenissen in het leven om te gaan.

Psycholoog Sonja Lyubomirsky legt een belangrijk aspect van dit onderwerp uit. Het is het feit dat ieder mens een vast punt van geluk heeft en dit heeft een genetische oorsprong. In haar boek The How of Happiness legt ze uit hoe dit vaste punt van welzijn verband houdt met hedonistische adaptatie.

Als je bijvoorbeeld iets gaat doen en je bereikt het, pas je je snel aan die prestatie aan en in de loop van de weken nemen de gevoelens van euforie en plezier af. Als je het hoogtepunt van het gevoel van voldoening hebt bereikt, keer je (daal je af) terug naar je vorige ‘vaste punt van geluk’.

Voor sommige mensen zal dit punt op een optimaal niveau zijn en zullen ze snel terugkeren naar een gezonde toestand. Er zijn echter velen die aangetrokken worden tot een basispunt dat grenst aan ongeluk en hulpeloosheid. Dit zou verklaren waarom, na iets bereikt te hebben en zich aan te passen, het volgende dat deze mensen ervaren een diepere emotionele inzinking is.

De hedonistische tredmolentheorie stelt dat, nadat er iets positiefs met je gebeurt, onze geluksniveaus zullen terugkeren (dalen) naar hun oorspronkelijke waarden.

Negatieve hedonische aanpassing, wanneer je went aan bijwerkingen

Je weet dat het gebruikelijk is om een bepaald gevoel van leegte te ervaren nadat je hebt gekregen wat je zo graag wilde. Je past je aan. Dat wat je motiveerde heeft zijn glans verloren en je plaatst je perspectieven op nieuwe doelen. In wezen blijf je rennen in je tredmolen.

Het is belangrijk om in gedachten te houden dat hedonistische aanpassing ook voorkomt in negatieve of ongunstige ervaringen. Om het beter te begrijpen, volgt hier een voorbeeld.

Stel dat je je hele leven hebt gerekend op de steun van je beste vriend. Op een dag moet je om werkredenen plotseling naar een ander land. Daarom kun je niet langer rekenen op je dagelijkse ontmoetingen met je vrienden en hun constante gezelschap.

Zoals verwacht heb je te maken met een dip. Dat komt omdat het moeilijk voor je is om je een leven voor te stellen zonder die steun, zonder die vriendschap in je dagelijkse leven. Na een paar weken pas je je echter aan. In dit geval ervaar je een afname van je vaste gelukspunt, totdat het geleidelijk terugkeert naar het oorspronkelijke niveau.

Vrouw in een veld

Kun je gelukkiger zijn dan je al bent?

Daarom, als je een vast punt van geluk hebt waarnaar je terugkeert nadat er iets heel goeds met je is gebeurd, kun je dan je gevoel van geluk verhogen en het stabiel maken?

Wat betreft deze vraag, er is iets dat je moet begrijpen. Het is het feit dat geluk altijd fluctueert. Inderdaad, je zult betere en slechtere tijden hebben. Als je een goed basispunt van welzijn en veerkracht hebt, georkestreerd door je genetica, is dit een voordeel.

De sleutel is om betere psychologische hulpbronnen te verbeteren en te ontwikkelen bij degenen met een laag en zeer kwetsbaar ‘vast punt van geluk’.

Mensen als Martin Seligman, experts op het gebied van positieve psychologie en geluk, benadrukken dat dit niet alleen kan, maar ook noodzakelijk is. In feite kunnen we onszelf allemaal machtigen met waardevolle strategieën om alledaagse problemen aan te pakken en te investeren in ons zelfrespect, ons welzijn en onze kwaliteit van leven. Het is inderdaad mogelijk om het vaste punt van geluk te nivelleren. Wellicht ook interessant voor jou

Je geluk ligt in je eigen handen
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
Je geluk ligt in je eigen handen

Je geluk heb je in eigen handen. Dit is echter vaak iets dat de meeste mensen zich absoluut niet realiseren. Lees meer in dit artikel.



  • Brickman, P., Coates, D., & Janoff-Bulman, R. (1978). Lottery winners and accident victims: Is happiness relative? Journal of Personality and Social Psychology36(8), 917–927.
  • Diener, E., Lucas, R. E., & Scollon, C. N. (2006). Beyond the hedonic treadmill: Revising the adaptation theory of well-being. American Psychologist61(4), 305–314.
  • Diener, E., Suh, E. M., Lucas, R.E., & Smith, H. L. (1999). Subjective well-being: Three decades of progress. Psychological Bulletin, 125(2), 276-302.
  • Lyubomirsky, S. (2007). The how of happiness: A scientific approach to getting the life you want. New York, NY: Penguin.
  • Lyubomirsky, S. & Tucker, K., L., (1998). Implications of individual differences in subjective happiness for perceiving, interpreting, and thinking about life events. Motivation and Emotion, 22(2), 155-183.