De geestelijke gezondheid van adolescenten verkeert in een crisis

Eén op de zeven adolescenten lijdt aan een of andere geestelijke stoornis, een cijfer dat sinds de pandemie is verergerd. De vraag is: wat kunnen we doen om hen te helpen?
De geestelijke gezondheid van adolescenten verkeert in een crisis
Laura Ruiz Mitjana

Geschreven en geverifieerd door de psycholoog Laura Ruiz Mitjana.

Laatste update: 22 oktober, 2022

De geestelijke gezondheid van adolescenten verkeert in een crisis. Dit blijkt uit recente cijfers, die beweren dat zelfmoord de vierde belangrijkste doodsoorzaak is onder jongeren tussen 15 en 19 jaar. Bovendien lijdt een op de zeven jongeren tussen de tien en 19 jaar aan een of andere geestelijke stoornis.

In feite lijdt 14 procent van de adolescenten in deze leeftijdsgroep aan een of andere geestelijke stoornis. Dit betekent dat 86 miljoen adolescenten tussen 15 en 19 jaar en 80 miljoen adolescenten tussen 10 en 14 jaar aan dit soort stoornissen lijden. Dit wordt bevestigd door officiële gegevens van de WHO (Engelse link).

Maar welke risico’s heeft een gebrek aan geestelijke gezondheid in deze vitale levensfase? Hoe kunnen we adolescenten helpen hun geestelijke gezondheid te verbeteren? Wat kunnen we doen als vaders, moeders, opvoeders en specialisten? Laten we dat uitzoeken.

De geestelijke gezondheid van adolescenten in crisis

De geestelijke gezondheid van adolescenten bevindt zich in een grote crisis. Hen helpen is onze verantwoordelijkheid. Het zijn minderjarigen die, hoewel ze praktisch autonoom zijn, onze verantwoordelijkheid blijven.

De top drie van geestelijke gezondheidsproblemen bij adolescenten zijn depressie, angst en gedragsstoornissen. Het feit dat één op de zeven adolescenten tussen de 10 en 19 jaar aan een geestelijke stoornis lijdt is alarmerend. Bovendien hebben deze aandoeningen de neiging om voor een groot deel door te gaan zonder de nodige erkenning en behandeling te krijgen.

Trieste tiener

Risico op andere problemen

Volgens de WHO zijn adolescenten die lijden aan bepaalde psychische stoornissen ook kwetsbaarder om te lijden aan:

  • Sociale uitsluiting.
  • Discriminatie.
  • Stigmatiseringsproblemen (die hun bereidheid om hulp te zoeken beïnvloeden).
  • Onderwijsproblemen.
  • Risicogedrag.
  • Slechte lichamelijke gezondheid.
  • Schendingen van mensenrechten.

Adolescentie: een cruciale periode

De adolescentie is een complexe fase. Het is ook een kwetsbare tijd en een cruciale periode voor de ontwikkeling van emotionele en sociale gewoonten, die essentieel zijn voor een goede balans en geestelijke gezondheid. Gewoonten zoals:

  • Het aannemen van gezonde slaappatronen.
  • Het regelmatig oefenen.
  • Het ontwikkelen van vaardigheden om interpersoonlijke relaties te onderhouden.
  • Het omgaan met moeilijke situaties en het oplossen van problemen.
  • Leren omgaan met emoties.

Om deze te bereiken heeft het kind een gunstige omgeving nodig en moet het daarnaast beschermd worden door zijn familie, school en de gemeenschap in het algemeen, ongeacht of het aan een psychische stoornis lijdt of niet.

Als de adolescent echter ook aan een psychische stoornis lijdt, wordt de situatie complexer. Op dat moment verschijnen namelijk de eerder genoemde risico’s. Wat kunnen we er dan aan doen?

“De adolescentie is de vervoeging van kindertijd naar volwassenheid.”

-Louise J. Kaplan-

Wat te doen om de geestelijke gezondheid van adolescenten te bevorderen?

Het Hospital Sant Joan de Déu (Spanje) heeft samen met Faros en het Childhood Observatory een gids (Spaanse link)  gemaakt met de titel Una Mirada a la Salud Mental de Los Adolescentes (Een blik op de geestelijke gezondheid van adolescenten). Het bevat een aantal goede praktijken om de geestelijke gezondheid te bevorderen. Hier zijn de belangrijkste:

1. Begrijp dat hun hersenen veranderen

Tijdens de adolescentie worden hersencircuits geherstructureerd, nieuwe verbindingen worden gevormd en andere verdwijnen. Het is belangrijk deze veranderingen te kennen om adolescenten beter te begrijpen en te begeleiden in hun verschillende gedrags- en emotionele processen en veranderingen, enz. Dat komt omdat hersenen, gedrag en emoties allemaal met elkaar verbonden zijn.

2. Netwerk

Teamwerk is essentieel. Ouders, onderwijscentra en specialisten moeten communiceren en samenwerken om de overgang van adolescenten (met of zonder geestelijke gezondheidsproblemen) naar het volwassen leven te vergemakkelijken.

Daarom is het belangrijk om te netwerken en de communicatie tussen de verschillende omgevingen van adolescenten aan te moedigen om hen te helpen bij het coördineren en oplossen van hun twijfels enz.

3. Beoordeel ze niet

We moeten onze adolescente kinderen, studenten of patiënten begeleiden, zowel bij hun successen als bij hun mislukkingen. We moeten hen ook helpen hun moeilijkheden te beheersen en hen bijstaan in hun besluitvorming.

Als zich een psychische stoornis voordoet, moeten ze het gevoel hebben dat er iemand aan hun zijde staat die hen niet veroordeelt en alleen maar naar hen luistert. In dat soort gesprekken moeten we uitleggen wat er met hen aan de hand is en of ze hulp van buitenaf willen zoeken.

4. Bevorder kwalitatief goede communicatie

Communicatie met adolescenten is essentieel en die moet van goede kwaliteit zijn. Daarom moet een stijl worden gehanteerd die gebaseerd is op actief luisteren. We moeten ons flexibel en beschikbaar opstellen, en met empathie en onvoorwaardelijke acceptatie luisteren.

We moeten hen echter niet veroordelen. Integendeel, we moeten het feit versterken dat ze ons uitleggen wat er met hen aan de hand is of dat ze om hulp vragen, enz.

6. Beheer hun gebruik van nieuwe technologieën

Nieuwe technologieën hebben een onmiskenbare invloed op de geestelijke gezondheid van adolescenten. Er werd een artikel gepubliceerd in Computers in Human Behavior (Rial et al., Universidad Santiago de Compostela 2018), en geciteerd op Unicef (Spaanse link).

In het artikel werd geschat dat 18,2 procent van de gebruikers van nieuwe technologieën tussen 12 en 17 jaar er problematisch gebruik van maakt. Dit percentage was 20,1 procent in de leeftijdsgroep 14-15 jaar en 23,4 procent in de leeftijdsgroep 16-17 jaar.

Ze schatten verder ook dat minstens één op de vijf minderjarigen in Spanje problematisch gebruik maakt van het internet. Daarom is het belangrijk dat we verstandig omgaan met nieuwe technologieën en het goede voorbeeld geven.

We moeten onze adolescenten niet verbieden ze te gebruiken, maar wel beperken. We moeten onze kinderen inderdaad trainen en helpen om de juiste sociale vaardigheden te verwerven.

Tiener met mobiel in bed

7. Vraag om professionele hulp

Psychologische (en soms ook psychiatrische) ondersteuning is essentieel voor een adequate aanpak van psychische stoornissen in de adolescentie. Het is belangrijk om hulp te vragen, maar we moeten weten wanneer. Dat moet zijn wanneer de symptomen van aanzienlijke intensiteit en duur zijn, hun functioneren verandert, of er gedrag of ongemak is dat hun dagelijks leven verstoort.

8. Bevorder gezond leven

Het is essentieel dat adolescenten een gezond leven leiden, met een goede voedingstoestand, een gezonde levensstijl, regelmatige sportbeoefening en een goede hoeveelheid en kwaliteit van de dagelijkse slaap, enz. Al deze maatregelen zullen de normale ontwikkeling van hun cognitieve en gedragsprocessen bevorderen.

De geestelijke gezondheid van adolescenten staat op het spel

Hoewel het waar is dat de cijfers over geestelijke gezondheidsstoornissen in alle groepen na de pandemie zijn toegenomen, zijn adolescenten een van de groepen die het meest zijn toegenomen. Deze jongens en meisjes bevinden zich in een heel belangrijke fase van hun ontwikkeling en we mogen de cijfers over hun geestelijk lijden dan ook nooit bagatelliseren.

We moeten ons er op maatschappelijk niveau van bewust zijn dat geestelijke gezondheid belangrijk is. We moeten het gebrek aan sociaal beleid waarin de geestelijke gezondheid van mensen prioriteit krijgt aan de kaak stellen, zodat we gemakkelijker toegang krijgen tot goede professionals die onze kinderen kunnen begeleiden bij hun overgang naar het volwassen leven.

Laten we dus nu in actie komen om deze cijfers van zelfmoord en lijden onder adolescenten te verlagen. We moeten erover praten (evenals over andere geestelijke gezondheidsproblemen) en voorkomen dat het een taboe wordt. We willen namelijk niet dat onze jongeren zich dusdanig isoleren dat ze zich niet in staat voelen om naar buiten te treden. Ze hebben onze hulp nodig. Wellicht ook interessant voor jou

Emotionele afhankelijkheid tijdens de adolescentie
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
Emotionele afhankelijkheid tijdens de adolescentie

Emotionele afhankelijkheid tijdens de adolescentie is belangrijk, vanwege de aard van deze afhankelijkheid en vanwege de levensfase.



  • OMS: CIE-10. (1992). Trastornos Mentales y del Comportamiento. Décima Revisión de la Clasificación Internacional de las Enfermedades. Descripciones Clínicas y pautas para el diagnóstico. Organización Mundial de la Salud, Ginebra.
  • Redorta, J., Alzina, R. B., & Galdós, M. O. (2006). Emoción y conflicto: aprenda a manejar las emociones.