Wat is ontdekkend leren en hoe kun je dit stimuleren?

Ontdekkend leren wordt ook wel heuristisch leren genoemd. Het is een methode die gebaseerd is op directe ervaring en verkenning. Leerlingen verdiepen zich in situaties of omgevingen die door de leerkracht zijn gecreëerd. Zo leren ze om problemen op te lossen, teksten te analyseren, deel te nemen aan discussies en andere activiteiten te ondernemen die hun interesse in diverse onderwerpen wekken.

Wil je dit in jouw klas toepassen? In dit artikel vind je meer informatie over hoe je dat kunt doen.

Wat houdt ontdekkend leren in?

De Revista Digital de Investigación y Postgrado (Digitaal tijdschrift voor onderzoek en postdoctorale studies) legt uit dat ontdekkend leren een onderwijsstrategie is die leerlingen aanmoedigt om concepten en principes te onderzoeken, zodat ze hun eigen kennis kunnen opbouwen. Er wordt gebruikgemaakt van experimenten om kritisch denken, samenwerken en probleemoplossend vermogen te bevorderen.

Deze aanpak vindt zijn oorsprong in de constructivistische cognitieve psychologie, en dan met name in de theorieën van psycholoog en onderwijskundige Jerome Seymour Bruner. Bruner verzette zich tegen mechanisch leren uit het hoofd. Hij pleitte er juist voor dat leerkrachten verkenning en nieuwsgierigheid zouden stimuleren. Daardoor leerlingen kregen meer kansen om zelfstandig te leren (Engelse link).

Bij deze leervorm moet kennis betekenisvol zijn. Dat wil zeggen: geïnternaliseerd, geassimileerd en gekoppeld aan informatie die al in het geheugen is opgeslagen – zodat de stof begrepen en in een context geplaatst kan worden.

Kenmerkend is dat men vertrekt vanuit een concreet, interessant onderwerp, vertrouwt op onderzoek en experimenten, en de leerkracht positioneert als facilitator in plaats van louter als overdrager van theorieën.

In plaats van bijvoorbeeld de theorie over plantengroei te presenteren, kan de leerkracht leerlingen uitnodigen om in de klas een zaaibedje aan te leggen. Of in plaats van simpelweg klassieke tekeningen van geometrische vormen te tonen, kan hen worden gevraagd om alledaagse voorwerpen in het klaslokaal te zoeken die op die vormen lijken.

Voordelen van ontdekkend leren

Het belangrijkste voordeel van ontdekkend leren is dat leerlingen meer regie krijgen over hun eigen leerproces en er de hoofdrol in spelen. Door af te stappen van traditionele hoorcolleges kunnen leerlingen zich richten op onderwerpen die hun interesse wekken. De sleur wordt doorbroken (Engelse link) en de leergierigheid wordt aangewakkerd. Andere voordelen zijn:

• Het bevordert zelfreflectie.
• Het stimuleert kritisch denken en creativiteit.
• Het praktische karakter helpt kinderen kennis beter te onthouden.
• Deelname wordt aangemoedigd door dynamischere leervormen.
• Het zelfvertrouwen van leerlingen groeit door actieve deelname te stimuleren.
• Opgedane kennis kan in uiteenlopende situaties worden toegepast.

Wat de nadelen betreft: leerkrachten kunnen moeite hebben om deze werkvormen toe te passen in grote klassen, en leerlingen tonen mogelijk minder interesse in taken die afwijken van de ontdekkingsmethode.

Technieken om ontdekkend leren te stimuleren

Hoewel de wil om te leren voortkomt uit de nieuwsgierigheid van een kind, leunt deze strategie sterk op interactie met de omgeving en de beschikbare leermiddelen in de klas. Leerlingen moeten worden aangemoedigd. Om deel te nemen aan activiteiten die discussie uitlokken, die aanzetten tot redeneren en hen in staat stellen zelf conclusies te trekken.

Ze hoeven begrippen niet langer uit het hoofd te leren, maar moeten ze begrijpen en in eenvoudige taal aan anderen kunnen uitleggen en demonstreren. Hierbij kunnen leerkrachten de onderstaande technieken toepassen.

Probleemoplossend werken

Bij deze strategie krijgen leerlingen een specifiek probleem voorgelegd dat ze moeten oplossen door kritisch na te denken en te experimenteren met materialen die de leerkracht aanreikt. Advertentie

Leg bijvoorbeeld een vel papier, een kurk, een stukje stof en een paperclip op tafel. Houd een kleine magneet bij de hand en vraag de leerlingen om te proberen deze voorwerpen te verplaatsen zonder ze aan te raken. Dus uitsluitend met behulp van de magneet. Dit wekt hun nieuwsgierigheid naar magnetisme op en vormt een mooie introductie op het onderwerp.

De vraagmethode

Volgens Cuadernos de Investigación Educativa (Onderzoeksnotitieboeken voor het onderwijs) bevordert het stellen van open vragen, kritisch denken en zelfgestuurd leren. Met deze aanpak ga je verder dan alleen het overdragen van informatie.

In plaats daarvan moedig je studenten aan om hun eigen antwoorden te delen en die van hun medestudenten te horen. Daardoor vergroten ze hun collectieve kennis. Aan het einde van de lessen kunnen ze vragenlijsten met de vragen en antwoorden delen. Of ze kunnen een vraag stellen die de hele week open blijft voor discussie, en daar in elke les wat tijd aan besteden.

Projecten

De leerkracht draagt ​​een onderwerp aan dat geschikt is voor experimenten. Zo kunnen kinderen theorieën toetsen door zelf aan de slag te gaan. Deze aanpak omvat zowel onderzoek als ontdekking. Ze kunnen bijvoorbeeld leren waarom vulkanen uitbarsten door er zelf een te bouwen van gerecyclede materialen en een uitbarsting te veroorzaken met middelen als zuiveringszout en azijn.

Tekstanalyse

Lezen en de daaropvolgende analyse dienen als inspiratiebron (Engelse link) voor het genereren van ideeën en het vormen van een eigen mening over uiteenlopende onderwerpen. Van gebeurtenissen in hun directe omgeving, andere mensen tot de wereld in het algemeen.

Deze heuristische leermethode bevordert bovendien het inzicht in grammatica, taal en literatuur. Het proces begint met de analyse van korte alinea’s en gaat over op langere teksten. Dit kan variëren van verhalen en poëzie tot teksten over aardrijkskunde, wetenschap, geschiedenis en meer.

Reflectieve activiteiten

Leren door ontdekken vereist het ontwikkelen van zelfreflectie. Dit helpt om los te komen van starre denkpatronen en ruimte te maken voor diverse interpretaties.

Hoe kan men dit stimuleren? Na een debat, een analyse van een onderwerp, een experiment of een museumbezoek kan de leerkracht leerlingen bijvoorbeeld vragen een opstel te schrijven waarin ze hun mening of indrukken verwoorden. Zo blijft de leerstof actieve aandacht krijgen en wordt duidelijk wat de kinderen zich eigen hebben gemaakt.

Technologie in de klas

Een publicatie van het tijdschrift Sinergia Académica (Academische synergie) belicht de rol van technologieën zoals virtual reality (VR) en augmented reality (AR) bij het bevorderen van leren en betrokkenheid. Dat leidt tot een betere kennisopname en praktische toepassing.

Technologie in de klas en bijbehorende hulpmiddelen faciliteren deze dynamiek. Stel je voor dat je met leerlingen een boswandeling maakt zonder het klaslokaal te verlaten. Dit wordt mogelijk gemaakt door VR- of AR-headsets. Daarmee kunnen leerlingen locaties overal ter wereld verkennen en kunnen genieten van meeslepende, driedimensionale ervaringen.

De lessen zijn meeslepend, boeiend, tastbaar en leerzaam – en dat alles binnen de schoolomgeving. Het inzetten van technologie is een van de beste manieren om leren door ontdekken te stimuleren.

Deze manier van leren bereidt kinderen voor op een veranderende wereld.

Ontdekkend leren stelt ons al van jongs af aan in staat om te begrijpen wat we willen en nodig hebben. Zowel in het heden als in de toekomst. Deze onderwijsstrategie inspireert leerlingen om verder te gaan dan passief leren.

In plaats daarvan nodigt ze hen uit om nieuwe kennis te verkennen en te ontdekken. Vervolgens kunnen ze deze kennis integreren met wat ze al weten en toe te passen om problemen op te lossen en zich aan te passen aan een veranderende wereld. Zou jij deze techniek graag in de klas willen toepassen?