Het spotlight-effect: van een mug een olifant maken

oktober 19, 2019
Mensen die lijden aan het spotlight-effect, hebben het gevoel dat ze geen zichtbare gebreken kunnen hebben of fouten kunnen maken omdat ze het gevoel hebben dat iedereen hen voortdurend beoordeelt.

Het spotlight-effect is wanneer mensen een van hun gebreken of fouten overschatten, hoe klein deze ook mogen zijn. De slachtoffers van dit fenomeen hebben het gevoel dat iedereen naar hen kijkt. Ze denken dat anderen hun kleinste fouten zullen beoordelen. Hoewel het vaker voorkomt bij tieners, hebben veel volwassenen er ook last van.

Iemand die getroffen wordt door het spotlight-effect zal doodsbang zijn om een puistje op zijn gezicht te zien. Ze denken dat iedereen die kleine onvolmaaktheid zal opmerken. Ook denken ze dat anderen achter hun rug over hen praten en kritiek leveren.

Twee tegenstrijdige situaties doen zich voor in de gedachten van deze mensen. Aan de ene kant hebben ze een zeer laag zelfbeeld. Aan de andere kant hebben ze ook het gevoel dat ze het centrum van het universum zijn.

Adverteerders zijn zich zeer bewust van het spotlight-effect. Daarom zijn er zo veel reclamespots waarin mensen een persoon belachelijk maken, omdat hij of zij een bepaald product niet gebruikt.

Bijvoorbeeld, bepaalde advertenties tonen mensen die een persoon uitlachen of afwijzen omdat ze een bepaald merk niet gebruiken. Natuurlijk zijn mensen die geobsedeerd zijn door de mening van anderen een gemakkelijke prooi voor adverteerders.

Een verdrietige vrouw in een veld

Wat is het spotlight-effect?

Het spotlight-effect is de neiging om de eigen kenmerken of het persoonlijke gedrag te overschatten. In het bijzonder gebeurt dit omdat de persoon gelooft dat een van zijn gebreken of fouten anderen zeer zal opvallen. Ze realiseren zich echter niet dat de meeste mensen geen enkel oog hebben voor de vlekken op hun shirt.

We zouden kunnen zeggen dat het spotlight-effect gewoon een bepaalde vorm van paranoia is. Een paranoïde persoon voelt zich bijzonder, anders en uitgekozen. Het is echter niet te wijten aan overdreven narcisme.

Ze voelen zich schuldig over iets waar ze zich niet echt bewust van zijn. Zo projecteren ze hun schuld op anderen. Om die reden lijkt het, in hun hoofd, dat iedereen hen voortdurend beoordeelt. Tegelijkertijd wordt hun schuld gelijkgetrokken aan hun superioriteitsgevoel.

Mensen die lijden aan dit effect behouden het beeld dat ze beter zijn dan alle anderen. Daarom worden ze buitengewoon afhankelijk van de mening van anderen. Aan de ene kant moeten ze op de een of andere manier de aandacht van anderen trekken. Ze zijn echter ook bang voor anderen, omdat anderen in hun geest genadeloos oordelen.

Een opzienbarend experiment

Een aantal wetenschappers voerden een experiment uit aan de Cornell University. Het experiment bestond uit het verzamelen van een groep vrijwilligers en hen te vragen een shirt te kiezen dat ze lelijk vonden. Daarna moesten ze het een dag dragen en tellen hoeveel mensen het opgemerkt hadden.

Na het voltooien van het eerste deel van het experiment, vroegen de onderzoekers elke persoon hoeveel mensen hadden opgemerkt dat ze een lelijk shirt droegen. Ook hebben ze de waarnemers ondervraagd om hun antwoorden te vergelijken met de antwoorden van de vrijwilligers.

Uiteindelijk konden veel vrijwilligers het aantal mensen dat het shirt had opgemerkt te tellen. De resultaten toonden aan dat minder dan de helft van de gerapporteerde waarnemers het shirt had opgemerkt.

Een wanhopige man houdt zijn hoofd in zijn armen

Hoe overwin je het spotlight-effect

Om de moeilijkheden te overwinnen die zich in je onderbewustzijn bevinden, raden deskundigen je aan om psychologische therapie te ondergaan. Er zijn echter nog andere maatregelen die je op korte termijn kunt nemen, die vaak effectief blijken te zijn:

  • Controleer de geldigheid van je aannames. Het is de moeite waard om het experiment van de Cornell University in je eigen omgeving eens na te bootsen. Je zou kunnen proberen anderen te vragen of ze gemerkt hebben dat je een fout hebt gemaakt of iets belachelijks hebt gedaan.
  • Analyseer de redenen waarom je je schaamt. Het is goed om na te denken over waarom je gelooft dat je fouten of gebreken zo ernstig zijn. Wat is er zo verschrikkelijk aan? Waarom zouden andere mensen er zo intolerant voor zijn?
  • Denk aan iets positiefs. Om deze negatieve gevoelens te bestrijden, zou je kunnen proberen na te denken over iets positiefs. Wat maakt je waardevol? Waarom maakt een puistje op je gezicht of een vlek op je shirt je minder waardevol?

Daarnaast is het interessant om eens goed te bekijken waarom je je zo onzeker voelt over wie je bent. Het spotlight-effect manifesteert zich bij mensen die zichzelf niet kunnen accepteren.

  • Bleuler, E., Llopis, B., & Minkowski, E. (1969). Afectividad, sugestibilidad, paranoia. Madrid: Morata.