Cognitieve therapieën en hun classificatie

Het indelen van cognitieve therapieën is een pragmatische oefening. Een gedetailleerde kaart van de alternatieven op dit gebied kan je namelijk goed helpen. Zo kun je bijvoorbeeld de specialist kiezen met wie je wilt werken.
Cognitieve therapieën en hun classificatie

Laatste update: 01 mei, 2021

Uit de classificatie van cognitieve therapieën blijkt dat hun gemeenschappelijk kenmerk is dat zij cognitie beschouwen als een bepalend element van gedrag.

Zij verschillen echter in het belang dat zij hechten aan de verschillende betrokken processen. Zo kunnen deze cognitieve processen worden geactiveerd door dezelfde mechanismen die het menselijk leren bevorderen.

Cognitieve therapieën ontwerpen behandelingen altijd op basis van een cognitieve vorming van het probleem. Bovendien zijn zij van mening dat leren veel complexer is dan de vorming van stimulus-respons associaties. De therapeutische interventie dringt er dus op aan cognitieve processen aan te pakken als de belangrijkste determinant van gedrag.

Therapieën zijn divers en missen een verenigend theoretisch kader om ze samen te brengen als een algemeen theoretisch model. Zij worden echter vaak onder één noemer gebracht als “cognitief-gedragstherapeutische behandelingen.”

Een hoofd bestaande uit tandwieltjes

De classificatie van cognitieve therapieën

Er zijn drie grote klassen van cognitieve therapieën (Mahoney en Arnkoff, 1978):

  • Ten eerste zijn er de cognitieve herstructureringsmethoden, die ervan uitgaan dat emotionele problemen een gevolg zijn van maladaptieve gedachten en daarom proberen hun interventies meer adaptieve denkpatronen tot stand te brengen.
  • Dan zijn er ten tweede de copingvaardigheidstherapieën, die proberen een repertoire van vaardigheden te ontwikkelen om de patiënt te helpen met een reeks stressvolle situaties om te gaan.
  • Ten slotte zijn er de probleemoplossende therapieën, die uit een combinatie van de twee voorgaande vormen bestaan en zich richten op de ontwikkeling van algemene strategieën om met een breed scala van persoonlijke problemen om te gaan, waarbij de nadruk ligt op het belang van een actieve samenwerking tussen een patiënt en zijn therapeut.

Rust is het resultaat van het omscholen van je geest om het leven te verwerken zoals het is, in plaats van zoals je denkt dat het zou moeten zijn.

Wayne Dyer

Cognitieve therapieën gebaseerd op cognitieve herstructurering

Deze zijn gericht op het identificeren en veranderen van cognities zoals irrationele overtuigingen, vervormde gedachten en negatieve innerlijke dialoog. De meest representatieve exponenten noemen we hieronder.

Rationeel emotieve gedragstherapie van Albert Ellis

Deze theorie stelt voor dat de meeste psychologische problemen te wijten zijn aan de aanwezigheid van maladaptieve (irrationele) gedachtepatronen. Mensen hebben dus grotendeels hun eigen lot in handen en hun gedrag wordt sterk beïnvloed door hun overtuigingen en waarden.

Rationeel emotieve gedragstherapie is een vorm van kortdurende psychotherapie die helpt bij het identificeren van de gedachten en emoties die leiden tot zelfverwaarlozing. Zo wordt de rationaliteit van deze gevoelens herzien en getoetst, en worden ze vervangen door meer productieve en geschikte overtuigingen.

Ten slotte richt deze benadering zich voornamelijk op het heden om de mechanismen en schema’s van het denken en de overtuigingen die ongemak veroorzaken te helpen begrijpen. Dit ongemak leidt op zijn beurt tot schadelijke handelingen en gedragingen. Deze belemmeren namelijk het bereiken van doelen en emotioneel evenwicht.

Cognitieve gedragstherapie van Beck

Emotionele en/of gedragsstoornissen zijn het resultaat van een verandering in de verwerking van informatie als gevolg van de activering van latente schema’s. De centrale elementen van deze theorie zijn dan ook de volgende:

  • Ten eerste ontwikkelen mensen tijdens hun kindertijd een reeks basisschema’s die hen helpen hun cognitieve systemen te organiseren.
  • Ten tweede kunnen zij gedachten of mentale voorstellingen automatisch krijgen, zonder tussenkomst van een voorafgaand redeneerproces.
  • Ook kunnen zij cognitieve vervormingen en fouten maken bij de verwerking van informatie.
  • Ten slotte kunnen stressvolle levensgebeurtenissen basis disfunctionele schema’s activeren.

De emotionele herstructureringstherapie van Goldfried

Deze heeft het model van Ellis nagevolgd (Engelse link) als een poging om een grotere specificiteit te bereiken en het aan te passen aan een procedure van zelfcontrole.

Het doel is dus cliënten bepaalde copingstrategieën aan te leren en met problematische situaties om te gaan. Dit wordt gedaan met het doel hen in staat te stellen redelijkere perspectieven op verontrustende gebeurtenissen te kunnen zien.

De zelfinstructieve trainingstherapie van Meichenbaum

Deze theorie is gebaseerd op het werk van Luria en Vygotsky. Het gaat over het belang van “interne taal” in de regulatie van gedrag. Bovendien gaat de historische achtergrond van de zelftrainingstherapie terug op het werk dat in de jaren zestig werd verricht met hyperactieve en agressieve kinderen.

In tegenstelling tot de emotionele herstructureringstherapie, is deze vorm van training meer gericht op het vermogen om gedrag en emoties te veranderen door middel van zelf-verbale uitingen. De training richt zich ook minder op het geloofssysteem en de irrationele ideeën van de patiënt.

De procedure is als volgt:

  • modellering
  • externe begeleiding, hardop
  • zelfinstructie, hardop
  • zelfinstructie, met zachte stem
  • interne zelfinstructie, dus zonder het uit te spreken

Cognitieve therapieën gebaseerd op copingstrategieën

Deze therapieën proberen vaardigheden aan te leren zodat een persoon adequaat kan omgaan met problematische situaties. De meest relevante zijn de stress-inoculatietherapie van Meichenbaum en de angst-managementtrainingstheorie van Suinn en Richardson.

De stress inoculatie training van Meichenbaum

Het doel ervan is de proefpersonen vaardigheden en bekwaamheden te ontwikkelen en/of aan te reiken die hen in staat stellen de spanning en de fysiologische activering te verminderen/op te heffen. Ook om de vroegere negatieve interpretaties te vervangen door een reeks van positieve gedachten om met stress om te gaan.

Er zijn drie fasen te onderscheiden in de stress inenting training die elkaar soms overlappen:

  • conceptualisatiefase
  • verwervingsfase en training van vaardigheden
  • toepassingsfase van verworven vaardigheden

De angsthanteringstraining van Suinn en Richardson

Het doel van deze therapie is een persoon te leren om ontspanningstechnieken en andere vaardigheden te gebruiken in gevarieerde situaties. Dit alles met het doel om hen te helpen hun angstreacties onder controle te houden.

De resultaten van deze therapie lijken positief te zijn, niet alleen voor gegeneraliseerde angst, maar ook voor faalangst en angst voor spreken in het openbaar.

Naar de mening van de auteur lijkt het ook superieur aan systematische desensitisatie. Dit komt omdat het gunstige effecten veroorzaakt in de drie reactiekanalen (affectief, gedragsmatig en somatisch). Het verlaagt dus de bloeddruk, verbetert de uitvoering, en vermindert problematische cognities.

Een rustende leunt achterover met haar ogen dicht

Cognitieve therapieën gebaseerd op het oplossen van problemen

Ze zijn gericht op het corrigeren van de manier waarop iemand zijn problemen aanpakt. Het biedt een systematische methode om dit soort situaties op te lossen.

De probleemoplossende therapie van D’Zurilla-Goldfried

Deze therapie is gericht op het aanleren van een systematische methode voor het oplossen van problemen aan een persoon en biedt methoden om mogelijke meningen te analyseren en te evalueren. Het biedt ook een bepaald perspectief om de wereld te interpreteren.

Het wordt effectief gecombineerd met andere technieken en is de meest gebruikte probleemoplossende therapie. Deze vorm van therapie biedt het grootste aantal toepassingen en experimentele studies.

Interpersoonlijke probleemoplossingstechniek door Spivack en Shure

Het doel van deze therapie is de sociale aanpassing en competentie te verhogen. Er wordt dus gewerkt aan interpersoonlijke probleemoplossende vaardigheden om dit te bereiken.

Zo moet men bijvoorbeeld definiëren wat een probleem is: er is een probleem wanneer er niet onmiddellijk een doeltreffende reactie beschikbaar is om de situatie aan te pakken.

De vaardigheden die de sociale aanpassing meten zijn alternatief denken, causaal denken, middelen-denken (van 8-10 jaar tot de adolescentie), en consequentieel denken (gedurende de adolescentie).

De persoonlijke wetenschap van Mahoney

Therapie beoogt het subject op te leiden tot een persoonlijke wetenschapper voor de diagnose en beheersing van het eigen conflictgedrag.

De middelen zijn als volgt:

  • modellering
  • systematische bekrachtiging
  • geleidelijke voltooiing van taken
  • de verwerving van zelfbeoordelingsvaardigheden

Het is dus wellicht het meest aantrekkelijk voor mensen die waarde hechten aan wetenschap, controle en competitie. Wellicht ook interessant voor jou

Veelvoorkomende cognitieve vervormingen bij angst
Verken je geestLees het op Verken je geest
Veelvoorkomende cognitieve vervormingen bij angst

Cognitieve vervormingen bij angst hebben een heel duidelijk doel: het lijden intensiveren. Hoe dit allemaal werkt lees je hier.