Psychogene niet-epileptische aanvallen: symptomen, oorzaken en behandelingen

Psychogene aanvallen zijn niet-epileptische paroxysmale bewegingen. Zij vormen een grote uitdaging voor de klinische praktijk. Als je meer wilt weten over deze aanvallen, lees dan verder.
Psychogene niet-epileptische aanvallen: symptomen, oorzaken en behandelingen

Laatste update: 22 mei, 2022

Aanvallen zijn voorbijgaande paroxysmale veranderingen die onverwacht en abrupt optreden, veroorzaakt door abnormale neuronale activiteit. Ze kunnen worden ingedeeld in epileptische en niet-epileptische aanvallen. Psychogene aanvallen zijn de niet-epileptische aanvallen die door psychologische factoren worden veroorzaakt. Ze staan medisch bekend als psychogene niet-epileptische aanvallen (PNEA)

De prevalentie van deze aanvallen varieert van 17 tot 60 procent. Ze kunnen samengaan met epileptische aanvallen. In feite bleek uit een onderzoek (Engelse link) dat de prevalentie van psychogene aanvallen varieert van 3,6 tot 10,8 procent bij patiënten met epilepsie. Epileptische aanvallen hebben op hun beurt een prevalentie van 12 tot 36 procent bij mensen met psychogene aanvallen.

Psychogene aanvallen

Psychogene aanvallen zijn een reeks plotselinge en onmiddellijke veranderingen in gedrag, cognitie en zintuiglijke waarneming. Ze simuleren epileptische aanvallen, maar zonder abnormale neuronale ontlading. Ze worden in verband gebracht met een psychologisch mechanisme en niet met een biologisch mechanisme. Daarom worden ze als psychogeen erkend.

De term psychogeen maakt het mogelijk dit soort aanvallen te onderscheiden van de niet-epileptische aanvallen die worden opgewekt door voorbijgaande ischemische aanvallen, migraine, flauwvallen, enz. In deze gevallen heeft de oorzaak van de crisis namelijk een neurologische basis die het optreden van de niet-epileptische aanval verklaart.

Vrouw met hoofdpijn
Dissociatieve symptomen komen het meest voor bij mensen met PNEA.

De belangrijkste symptomen van PNEA zijn de volgende:

  • Hoofdbewegingen van links naar rechts.
  • Toename en afname van het bewustzijn.
  • Asynchrone bewegingen van ledematen.
  • Gesloten ogen.
  • Dystonische houdingen.
  • Stuwende bewegingen van het bekken.

Psychogene crises zijn in verband gebracht met een verscheidenheid aan psychiatrische stoornissen. De volgende zijn de meest duidelijke (Giagante et al., 2007):

  • Dissociatieve stoornissen (Engelse link). Dissociatieve symptomen komen zeer vaak voor bij patiënten met PNEA (90 procent).
  • Affectieve problemen. Comorbiditeit van depressie en dysthymie zijn gevonden bij PNEA patiënten. In feite, tussen 40 en 80 procent van de onderzochte patiënten.
  • Angststoornissen. Posttraumatische stressstoornis van tussen de 35 en 49 procent is gevonden bij patiënten met PNEA.
  • Somatoforme stoornissen (Engelse link) . De symptomen van deze stoornissen zijn geassocieerd met de dissociatieve en conversiesymptomen van niet-epileptische psychogene aanvallen.
  • Veranderingen in de persoonlijkheid. De meestvoorkomende stoornissen zijn bijvoorbeeld borderline persoonlijkheidsstoornis (BPD), afhankelijke, histrionische en vermijdende stoornissen.

Oorzaken en geassocieerde factoren

De etiologie van PNEA is zeer divers. Er wordt echter aangenomen dat ze ontstaan als een maladaptief copingmechanisme in het licht van stress of angst. Het lijkt erop dat het psychologische conflict als gevolg van een ondraaglijke existentiële situatie zich vertaalt in lichamelijke symptomen (aanvallen) die de stressoren buiten het bewustzijn houden (Alsaadi en Marquez, 2005).

De factoren die het meest in verband worden gebracht met psychogene niet-epileptische aanvallen zijn zeer divers. Denk aan seksueel en lichamelijk misbruik, trauma, neurologische afwijkingen, familiedisfunctie, stressvolle levensgebeurtenissen, slechte interpersoonlijke vaardigheden, persoonlijkheidsstoornissen, en ook ontwijkende coping.

Misbruik en verwaarlozing worden beschouwd als de predisponerende factoren die de kwetsbaarheid voor de ontwikkeling van deze aanvallen verhogen.

Enkele precipiterende factoren die in verband zijn gebracht met PNEA zijn onder andere verkrachting, dood of scheiding van een geliefde, verlies van werk, ongevallen, chirurgische ingrepen en natuurrampen.

Bovendien zijn ook verschillende bestendigende factoren zoals woede, angst, depressie en misbruik geïdentificeerd. Deze factoren maken het onmogelijk voor de patiënt om de controle over de situatie terug te krijgen, waardoor de aanvallen verergeren.

Bezorgde man
De etiologie van psychogene niet-epileptische aanvallen zeer divers is. Toch neemt men aan dat het een onaangepast mechanisme is om met stress of angst om te gaan.

Behandeling van psychogene niet-epileptische aanvallen

De therapeutische aanpak en behandeling zal onder andere afhangen van het individu en zijn precipiterende, uitlokkende en bestendigende factoren.

Er is een grote verscheidenheid van interventies die men kan gebruiken. Bijvoorbeeld gedragstherapie, hypnose, psycho-educatie en gezinstherapie (Bodde et al., 2009).

Cognitieve gedragstherapie is een uitstekende behandelingsoptie. Uit onderzoek (Engelse link) is zelfs gebleken dat het effectiever is dan de standaard medische zorg bij het verminderen van de aanvalsfrequentie bij mensen met psychogene niet-epileptische aanvallen.

Er zijn ook andere strategieën die men kan implementeren in het interventieplan voor PNEA. Bijvoorbeeld veranderingen in levensstijl, antidepressieve medicatietherapie, en interpersoonlijke psychodynamische therapie.

Deze strategieën zijn niet alleen gericht op het verminderen van de aanvallen, maar ook op het verbeteren van de psychiatrische comorbiditeiten waarmee ze gepaard gaan. Ze helpen patiënten ook om weer functioneel te worden in hun dagelijks leven en hun kwaliteit van leven te verbeteren.

Tot slot omvatten niet-epileptische psychogene aanvallen paroxysmale veranderingen in gedrag, bewustzijn en lichaamsbewegingen. Ze lijken op epileptische aanvallen. Ze worden echter niet ondersteund door elektrofysiologische veranderingen in de hersenen.

Hun diagnose en behandeling zijn een hele uitdaging. Dat komt omdat de exacte oorzaak nog niet is vastgesteld. Bovendien kan een grote verscheidenheid aan psychiatrische en psychologische problemen uiteindelijk samenvallen met de stoornis. Wellicht ook interessant voor jou

Psychologische begeleiding voor epilepsiepatiënten
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
Psychologische begeleiding voor epilepsiepatiënten

Psychologische begeleiding bij epilepsiepatiënten kan helpen aanvallen te verminderen en de kwaliteit van je leven te verbeteren.



  • Alsaadi, T. M., & Marquez, A. V. (2005). Psychogenic nonepileptic seizures. American family physician72(5), 849-856.
  • Bodde, N. M., Brooks, J. L., Baker, G. A., Boon, P. A., Hendriksen, J. G., & Aldenkamp, A. P. (2009). Psychogenic non-epileptic seizures—diagnostic issues: a critical review. Clinical neurology and neurosurgery111(1), 1-9.
  • Asadi-Pooya, A. A. (2017). Psychogenic nonepileptic seizures: a concise review. Neurological Sciences, 38(6), 935–940. doi:10.1007/s10072-017-2887-8.
  • Jafari, A., Tavirani, M. R., Hamrah, M. P., Karvigh, S. A., & Fakhar, H. B. Z. (2020). Psychogenic non-epileptic seizures; a narrative review. Archives of Academic Emergency Medicine8(1).
  • Kuyk, J., Leijten, F., Meinardi, H., Spinhoven, P. H., & Van Dyck, R. (1997). The diagnosis of psychogenic non-epileptic seizures: a review. Seizure6(4), 243-253.
  • Giagante, B., D’Alessio, L., Silva, W., & Kochen, S. (2007). Crisis no epilépticas psicógenas. Revista Colombiana de Psiquiatría36, 187-207.
  • Perea, E., Torres, M. y Suárez, M. (2012). Crisis psicógena, una patología psiquiátrica de enlace. A propósito de un caso. Revista Colombiana de Psiquiatría41(3), 680-689.