De neurobiologie van agressief gedrag

Wat heeft de structuur van de hersenen te maken met agressief gedrag? Welke rol spelen hormonen en neurotransmitters? Ontdek de antwoorden op deze vragen in het artikel van vandaag.
De neurobiologie van agressief gedrag
María Paula Rojas

Geschreven en geverifieerd door de psycholoog María Paula Rojas.

Laatste update: 02 december, 2022

Agressiviteit wordt door de meeste levende wezens vertoond. Dieren gebruiken het om zich te verdedigen tegen roofdieren of om zich te voeden. Ondanks zijn praktische oorsprong is dit gedrag voor de moderne mens niet meer functioneel. Toch zijn we agressief als we mensen proberen terug te pakken of als gevolg van een soort psychopathologie. Het is dus belangrijk om de neurobiologie van agressief gedrag te begrijpen.

Dit helpt vast te stellen wat er in de hersenen moet gebeuren wil iemand zich agressief gedragen. Niet alleen zijn bepaalde hersengebieden betrokken, maar ook bepaalde hormonen en neurotransmitters. Die spelen een belangrijke rol bij het kunnen beheersen of in stand houden van agressief gedrag.

Man maakt een vuist

Wat is agressiviteit?

Het woord agressiviteit komt van het Latijnse aggredi, wat provoceren of aanvallen betekent. De term wordt geassocieerd met vernietiging of geweld. Aan de andere kant is agressiviteit vaak essentieel om te overleven, hoewel het een belangrijk teken is van veel psychopathologieën.

Wetenschappers hebben agressiviteit op vele manieren geclassificeerd. Halsband en Barenbaum (2008) definiëren het op basis van de vraag of het impulsief of vooraf bepaald is.

  • De eerste is een reactie op een als beledigend of bedreigend ervaren stimulus. Het heeft dus de neiging gemotiveerd te worden door angst en woede. Mensen die dit soort agressief gedrag ontwikkelen zijn vaak niet erg goed in het inschatten van de gevolgen.
  • Voorbestemde agressiviteit daarentegen wordt ingezet voor een specifiek doel. In dit geval is de reactie berekend en doordacht. Daardoor kan het gevaarlijker zijn.

Wat is op structureel niveau de neurobiologie van agressiviteit?

In de klinische praktijk komen we patiënten tegen die gehaast, riskant en geremd gedrag vertonen. Ze neigen vaak naar impulsiviteit. Dat leidt er soms toe dat ze agressief reageren op situaties, wat hun besluitvorming beïnvloedt.

Op grond van die waarnemingen lijkt het erop dat de neurobiologische basis van agressiviteit in de hersenen te vinden is.

De prefrontale cortex

Uit onderzoek blijkt dat de prefrontale cortex een rol speelt in de neurobiologie van agressiviteit.

Wetenschappers hebben een directe relatie waargenomen tussen de functionaliteit van de orbitofrontale en de ventromediale cortex. Een hypoactivatie van deze gebieden beïnvloedt namelijk de remming van agressieve reacties en verhoogt de prikkelbaarheid.

Onderzoekers vonden ook een verband met agressiviteit door de functies van deze structuur. Daaronder hebben we emotionele controle en regulering, gedragsplanning en ethisch-moreel gedrag. Dit alles betekent dat het individu meer agressief en impulsief gedrag vertoont.

Het subcorticale niveau

Een verbetering in de kwaliteit van neuroimaging-technieken heeft het voor wetenschappers mogelijk gemaakt om verschillende subcorticale structuren te ontdekken die een rol spelen in de neurobiologie van agressie.

Ten eerste hebben we de amygdala, die een sleutelrol speelt in de ontwikkeling van agressief gedrag. Dit komt doordat deze structuur een rol speelt bij belangrijke processen van het zenuwstelsel, zoals de onderstaande.

  • Sociale cognitie.
  • Emotionele regulatie.
  • Verwerking van beloningen.
  • Emotioneel geheugen.
  • Detectie van bedreigingen uit de omgeving.
  • Activering van de vecht- of vluchtreactie.

Al deze processen kunnen reacties op prikkels vergroten of helpen ontwikkelen. Bij agressievere mensen hebben wetenschappers zelfs een afname van de omvang van de amygdala waargenomen. Ze rapporteerden ook een grotere activering in dit gebied wanneer iemand zich agressief gedraagt.

Ten tweede hebben we de hypothalamus. Deze structuur is verantwoordelijk voor de coördinatie van de automatische uitdrukking van je emotionele toestand. Specifiek registreert het interne veranderingen en activeert het neurale netwerken die de stimulus voorzien van emotionele eigenschappen.

Bijgevolg maakt de hypothalamus deel uit van de neurobiologie van agressiviteit dankzij het feit dat het een specifieke reactie op externe stimuli kan uitlokken.

De hypothalamus

De neurobiologie van agressied gedrag op chemisch niveau

De neurotransmitter die de grootste rol speelt bij dit soort gedrag is serotonine (5-HT). Onderzoekers hebben ontdekt dat lage serotonineniveaus overeenkomen met een opmerkelijke toename van agressief gedrag. Deze verlaging is vooral duidelijk in de nucleus accumbens, die verantwoordelijk is voor het anticiperen op en voorbereiden van een confrontatie.

Agressief gedrag komt ook overeen met een serotonineverlaging in de prefrontale cortex, die verantwoordelijk is voor emotionele regulering en complexere hersenfuncties.

Noradrenaline speelt ook een belangrijke rol bij agressief gedrag. Verschillende studies hebben ontdekt dat een afname van de noradrenaline activiteit correleert met een afname van agressief gedrag. Bijgevolg kan een teveel aan noradrenaline agressief gedrag veroorzaken.

Niet verrassend is dopamine een andere belangrijke factor van agressief gedrag. In feite is een verhoogde dopaminedichtheid in de intersynaptische ruimte geassocieerd met agressiviteit. Een meer gedetailleerde analyse laat zien dat de kans op agressief gedrag verandert afhankelijk van de dopaminereceptor in kwestie.

Ook hormonale factoren zijn belangrijk bij dit soort gedrag. Een toename van androgenen veroorzaakt bijvoorbeeld woede en kan leiden tot agressiviteit.

Meer in het bijzonder associëren wetenschappers een toename van testosteron met een toename van agressief gedrag. Deze studies tonen ook een toename van agressiviteit aan bij een toename van vasopressine en oxytocine.

Zoals je ziet spelen specifieke corticale en subcorticale structuren een rol bij agressief gedrag. Wetenschappers zijn in staat geweest de invloed van bepaalde hormonen en neurotransmitters op deze processen vast te stellen. Dit soort onderzoek is belangrijk omdat het ons helpt de complexiteit van agressief gedrag en de mogelijke behoefte aan professionele geestelijke gezondheidszorg te begrijpen. Wellicht ook interessant voor jou

Agressie bij tieners: oorzaken en preventiestrategieën
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
Agressie bij tieners: oorzaken en preventiestrategieën

Agressie bij tieners is iets waar veel ouders en opvoeders elke dag mee te maken hebben, dus vandaag bespreken we hoe je het kunt voorkomen.




De inhoud van Verken Je Geest is uitsluitend bedoeld voor informatieve en educatieve doeleinden. Deze informatie vervangt niet de diagnose, het advies of de behandeling van een professional. Bij twijfel kun je het beste een betrouwbare specialist raadplegen.