De morele licentie - hoe wordt die gebruikt?

De morele licentie is een soort krediet dat mensen verzamelen en velen gebruiken op nogal verrassende manieren, om het zacht uit te drukken.
De morele licentie - hoe wordt die gebruikt?

Laatste update: 11 september, 2021

Wie beschouwt zichzelf niet graag als een goed mens? Het is namelijk belangrijk om een positief zelfbeeld te hebben. Wat drijft iemand precies om immorele dingen te doen? Zelfrechtvaardiging, ook bekend als de morele licentie, zou een verklaring kunnen zijn.

De logica achter zelfrechtvaardiging is dat je immorele dingen kan doen, omdat je je in het verleden correct hebt gedragen. Hier is een voorbeeld: hoe vaak heb je tegen jezelf gezegd dat je snoep hebt verdiend na het sporten. Zoals je ziet, bestaat het uit het rechtvaardigen van een ongewenste actie, zodat je je niet schuldig voelt.

We bespreken hier enkele studies over zelfrechtvaardiging, zodat je je verder in het onderwerp kunt verdiepen. Bovendien zul je begrijpen waarom sommige mensen besmet raken door dit effect.

De diepte en de kracht van een menselijk karakter worden bepaald door zijn morele reserves. Mensen openbaren zich pas volledig wanneer ze uit de gebruikelijke omstandigheden van hun leven worden geworpen. Alleen dan moeten ze terugvallen op hun reserves.

Lev Trotski

Een gelukkige vrouw glimlacht

Wat onderzoek zegt over de morele licentie

Het effect van de morele licentie, waarbij moraliteit iemand toestaat zich vervolgens immoreel te gedragen, was het onderwerp van veel experimenten. Verschillende psychologische theorieën over gedrag benadrukken het verlangen van mensen naar cognitieve consistentie in hun gedachten, gevoelens en gedragingen.

Een interessant onderzoek naar zelflicentie spreekt over dit verlangen naar coherentie door te suggereren dat mensen die zich moreel prijzenswaardig gedragen, zich meer gerechtvaardigd voelen om een moreel twijfelachtige handeling uit te voeren (Merritt, Effron en Monin, 2010) (Engelse link).

In de studie werd waargenomen hoe zelfrechtvaardiging leidt tot een breed spectrum van ongewenst gedrag. Mensen vertoonden bijvoorbeeld meer schadelijke houdingen nadat ze zich de sociaal wenselijke dingen herinnerden die ze in het verleden hadden gedaan.

Volgens de onderzoekers kunnen goede daden uit het verleden ervoor zorgen dat mensen zich vrij voelen om onethisch of problematisch gedrag te vertonen. Gedrag dat ze anders zouden vermijden uit angst dat anderen ze als immoreel zouden kunnen zien.

Een andere studie uitgevoerd door Jessica Cascio en E. Ashby Plant in 2016 concludeerde het volgende met betrekking tot zelfrechtvaardiging:

  • Anticiperen op iemands betrokkenheid bij moreel gedrag stelt een persoon in staat om zich immoreel te gedragen.
  • Mensen die anticiperen op het doen van moreel aanvaardbare daden in de toekomst zijn meer racistisch.
  • Mogelijke morele licenties zijn waarschijnlijk het gevolg van de accumulatie van morele credits. Met andere woorden, ze zijn gerechtvaardigd omdat ze in het verleden moreel correcte daden hebben verricht.
  • Vooroordelen zijn te wijten aan moreel gedrag.
Een vrouw met twee gezichten schuilen achter een masker

Morele zuivering

Een belangrijke bijdrage aan wat de wetenschap weet over morele licenties vermeldt dat het vele gebieden beïnvloedt. Schrijven over de eigen positieve of negatieve eigenschappen kan bijvoorbeeld donaties aan goede doelen beïnvloeden. Ook heeft het invloed op coöperatief gedrag in een gemeenschappelijk dilemma (Sachdeva, Iliev en Medin, 2009).

Op basis van deze bevindingen betogen de auteurs dat je het effect van een morele licentie het beste kan interpreteren als onderdeel van een breder kader van morele zelfregulatie. Eén waarin de interne balans van morele zelfwaardering zal bepalen of men moreel of immoreel gedrag zal vertonen. Het zal ook de kosten bepalen die verbonden zijn aan prosociaal gedrag.

Kortom, de auteurs van de studie suggereren dat het claimen van een morele identiteit mensen ertoe brengt immorele daden te rechtvaardigen. Wanneer de morele identiteit echter wordt bedreigd, is moreel gedrag een middel om iets van het verloren gevoel van eigenwaarde terug te winnen.

Met andere woorden, wanneer iemands morele imago gevestigd is, wordt een immorele handeling gerechtvaardigd zonder angst om dat morele imago te verliezen (zelf-licensering). Wanneer iemand echter door anderen als immoreel wordt gezien, zal hij positieve acties ondernemen om zijn moreel imago te herstellen (morele reinheid). Wellicht ook interessant voor jou

Hoe helpt sociale moraliteit om geweld te normaliseren?
Verken je geestLees het op Verken je geest
Hoe helpt sociale moraliteit om geweld te normaliseren?

Sociale moraliteit is de mate waarin mensen zich gedragen volgens de voorschriften van de moraal die op sociaal vlak geïnstalleerd is.