De Egyptische gynaecoloog Metrodora: haar tijd vooruit

05 augustus, 2020
In de laatste dagen van het Romeinse rijk viel een Egyptische vrouw op tussen haar tijdgenoten vanwege haar ongelooflijke innovaties in de gynaecologische geneeskunde.
 

De Egyptische gynaecoloog Metrodora was een bijzonder personage binnen de geneeskunde. Haar werk als onderzoeker en verspreider van onderwerpen die verband hielden met gynaecologie leverde haar ongekende erkenning op bij haar tijdgenoten.

Om meer te weten over deze briljante Egyptische vrouw, moeten we teruggaan naar een paar eeuwen voor haar tijd. Om het over Egypte te hebben, moeten we het eerst over Griekenland hebben. En het praten over Griekenland zonder het over medicijnen te hebben, is op zijn zachtst gezegd moeilijk.

We weten allemaal dat waar enkele van de grote denkers uit de geschiedenis vandaan kwamen, ook enkele van de meest briljante artsen van de geschiedenis hun thuis hadden, met Hippocrates en Galen bovenaan de lijst. Maar wat heeft Griekenland te maken met Egypte en deze jonge gynaecoloog?

Ten eerste beleefde Egypte de hellenistische periode tussen 323 v.Chr. en 30 v.Chr. in diezelfde periode bloeide de Egyptische cultuur, met als belangrijkste middelpunt Alexandrië.

Deze enclave was gesticht door Alexander de Grote en ligt in het westelijke deel van de Nijldelta. Het had zelfs een speciale status als Griekse stad, met een andere administratie dan de Egyptische. Enige tijd later werd het gekoloniseerd door het Romeinse rijk.

Daarna werd het meer dan 600 jaar een andere provincie, hoewel het Grieks daar een gecultiveerde taal bleef. In deze laatste historische periode ontstond de reputatie van de Egyptische gynaecoloog Metrodora en haar relevantie voor de geneeskunde.

 
De Egyptische gynaecoloog Metrodora

Wie was de Egyptische gynaecoloog Metrodora?

Voor de meeste mensen is haar naam waarschijnlijk niet zo bekend. Het mysterie rond haar leven, evenals haar onderzoek, is nog steeds een bron van speculatie en geruchten.

Wat zeker is, is dat ze opviel als gynaecoloog, verloskundige en wetenschapper op het gebied van medische problemen bij vrouwen. Een interessant aspect van haar geschriften is dat ze alles in strikte alfabetische volgorde heeft vastgelegd.

Experts denken dat Metrodora tussen 200 en 400 na Christus in Egypte werd geboren. Ze was hoog opgeleid en groeide op in een samenleving die, hoewel niet zo seksistisch als de Grieken en Romeinen (die vrouwen als eeuwige minderjarigen beschouwden), vrouwen als louter complementair aan mannen beschouwden.

Gelukkig was het in het oude Egypte echter dat de wetten mannen en vrouwen bijna gelijk behandelden. Dit was ondenkbaar in Griekenland of Rome.

Ze konden gaan scheiden, hadden het recht op erfenis en het misbruik van vrouwen keurde men af (hoewel dit niet verhinderde dat dit gebeurde). Vrouwen konden ook hun eigen bedrijf hebben of in bepaalde beroepen werken, waaronder de gezondheidszorg.

 

“Overal waar van de kunst van de geneeskunde wordt gehouden, is er ook liefde voor de mensheid.

-Hippocrates van Kos-

De betekenis van de naam van Metrodora is op zijn zachtst gezegd apart. In het Grieks betekende metro ‘baarmoeder’ en dora ‘geschenk’. Ze heeft haar naam zeker waargemaakt, gespecialiseerd in ziekten en aandoeningen die specifiek bij vrouwen voorkomen.

Tijdens haar carrière schreef ze talloze scripties over gynaecologie. Haar medische scriptie Over de Ziekten en Genezingen van Vrouwen, bestaat uit 63 hoofdstukken en wordt vandaag de dag nog steeds veel gebruikt. Daarin behandelt ze niet alleen medische kwesties, maar geeft ze ook algemeen advies over de volksgezondheid en mildere problemen (zoals aambeien).

Medische innovaties en vooruitgangen

Haar bijdragen aan de geneeskunde omvatten het gebruik van het speculum voor medische onderzoeken. Daarnaast creëerde ze de tampon als anticonceptiemethode en om vaginale infecties te behandelen.

Ze ontwikkelde ook medische verbindingen die in geen enkel ander onderzoek werden aangetroffen. Ook stelde ze richtlijnen op om te bepalen of een vrouw seksueel misbruikt of mishandeld was.

Ze werkte ook aan de reconstructie van het gezicht, de borsten en het maagdenvlies. In het laatste geval was het haar doel om vrouwen die geen maagd meer waren te helpen het sociale stigma te vermijden.

Op dezelfde manier was ze een van de eerste specialisten die om chirurgische ingrepen vroeg in gevallen van kanker, dat in die tijd ‘kwaadaardige zweer’ werd genoemd.

 

Mysteries omringen de persoon Metrodora

Historici weten niet of Metrodora het meeste van haar werk in Griekenland of Egypte heeft gedaan. Dit komt door de bestaande verwarring die is ontstaan door de vele territoriale bewegingen die in het land van de farao’s zijn ervaren.

Ook waren er gedurende vele jaren geruchten dat de ware identiteit van Metrodora niemand minder was dan de beroemde Cleopatra. Daarom is het niet verrassend dat men haar in sommige onderzoeken ‘Cleopatra Metrodora’ noemde. Er zijn echter geen aanwijzingen dat dit verhaal waar is.

Wie ze ook was, we kunnen haar zeer belangrijke werk nog steeds bewonderen, allemaal dankzij haar uitstekende geschriften. Sommige van deze werken worden bewaard in de Biblioteca Medicea Laurenziana in Florence en zullen elke onderzoeker (of wie dan ook) die besluit de biografie van deze indrukwekkende vrouw te onderzoeken, zeker boeien.

 

-Sharon L. James y Sheila Dillon: A Companion to Women in the Ancient World, p. 123. John Wiley and Sons, 2011

Tsoucalas Gregory y Sgantzos Markos: Aspasia and Cleopatra Metrodora, Two Majestic Female Physician Surgeons in the Early Byzantine Era. Journal of Universal Surgery, 2016.