De verschillende soorten dementie

Welke vormen van dementie zijn er? Hoe zijn ze geclassificeerd? Wat zijn enkele van de belangrijkste vormen van dementie? In dit artikel vertellen we het je.
De verschillende soorten dementie

Laatste update: 14 februari, 2022

Bij dementie gaat het om een progressief verlies van cognitieve functies (geheugen, aandacht, taal…) en aanpassingsvermogen. Ze kunnen verschillende oorzaken hebben, meestal biologisch. Hun progressie leidt er uiteindelijk toe dat de patiënt de activiteiten van het dagelijks leven niet meer kan uitvoeren. Welke soorten dementie zijn er echter? Hoe verschillen ze allemaal van elkaar?

In dit artikel zullen we meer te weten komen over de klinisch-anatomische classificatie van dementieën. We zullen de dementieën in elke groep opsommen en ook enkele van de belangrijkste beschrijven. De meest bekende vormen van dementie zijn de ziekte van Alzheimer en Parkinson (waarbij de ziekte van Alzheimer de eerste oorzaak van dementie is), maar er zijn er nog veel meer.

Soorten dementie

We vonden een uiterst bruikbare en volledige klinisch-anatomische classificatie van dementieën, die ze groepeert op basis van hun locatie en neuroanatomie.

Man met dementie

1. Gelokaliseerde dementie

Gelokaliseerde dementieën bevinden zich, zoals de naam al doet vermoeden, in een bepaald hersengebied. Dit kunnen onder andere de volgende zijn.

1.1. Corticale dementie

Het centrale kenmerk is cognitieve stoornis (meer overheersend dan bij subcorticale vormen van dementie). De volgende vormen van dementie behoren bijvoorbeeld tot deze groep:

  • Alzheimer-dementie.
  • Frontotemporale dementie (Ziekte van Pick).
  • Ziekte van Creuzfeldt-Jakob.
  • Lewy body dementie.

Op het niveau van de hersenchemie worden corticale dementieën gekenmerkt door een afname van de volgende stoffen: acetylcholine (Ach) en dopamine (DA).

1.2. subcorticale dementie

In tegenstelling tot de vorige typen, overheerst motorische verandering bij subcorticale dementieën. Het zijn vormen van dementie die zich doorgaans voordoen met motorische vertraging, bradypsychia (mentale traagheid) en verminderde motivatie. Dit laatste symptoom vertaalt zich in apathie, asthenie en abulie. Subcorticale dementieën zijn:

  • Parkinson-dementie.
  • Dementie van Huntington.
  • HIV-geassocieerde dementie.

Op neurochemisch niveau is er bij dit type dementie een afname van de volgende neurotransmitters: dopamine (DA) en GABA.

1.3. Axiale dementie

De bekendste axiale dementie is het Korsakov-syndroom. Het geheugen is bijzonder aangetast bij deze vorm van dementie. Bovendien lijden patiënten met Korsakov aan anosognosie. Dit impliceert de afwezigheid van perceptie van tekorten. Met andere woorden, patiënten zijn zich niet bewust van de ziekte.

2. Wereldwijde dementie

Globale dementieën worden ook vasculaire of gemengde dementieën genoemd. Ze kunnen worden geproduceerd door een hartaanval. Wat kenmerkt deze vorm van dementie? In principe het volgende:

  • Ze zijn heterogeen. Met andere woorden, ze vertonen symptomen die van elkaar verschillen.
  • De cognitieve stoornis die verschijnt is erg breed.
  • Het verloop is gegradueerd en gaat ook met schommelingen gepaard.
  • Ze zijn te behandelen.

Algemene vormen van dementie omvatten voornamelijk cognitieve symptomen, evenals emotionele labiliteit, verwardheid, depressie, urine-incontinentie, enz. Ze beginnen abrupt en de achteruitgang die ze veroorzaken is onregelmatig.

Aan de andere kant zit er meestal een klein element van herstel in. De risicopopulatie die aan deze typen kan lijden, zijn bijvoorbeeld mensen met een voorgeschiedenis van CVA (cerebrovasculaire accidenten), mensen met hypertensie, enz.

3. Andere vormen van dementie

In dit laatste deel vinden we een ander type dementie. Het zijn de soorten die niet in de vorige groepen kunnen worden ingedeeld. Ze omvatten de dementieën veroorzaakt door een traumatisch hersenletsel (TBI), medicatie of stoffen, of door een andere medische aandoening. In feite zijn het dementieën die optreden als gevolg van meerdere oorzaken (met meerdere etiologieën).

Soorten corticale dementie

We gaan nu gedetailleerder zien wat kenmerkend is voor enkele van de belangrijkste soorten dementie van de corticale groep.

Alzheimer-dementie

De dementie van Alzheimer werd voor het eerst beschreven door de Duitse psychiater en neuroloog Alois Alzheimer (1864-1915), in de vroege jaren 1900. Deze dementie begint geleidelijk, met continue, gezamenlijke, homogene en uniforme achteruitgang. Volgens de DSM-5 is de mediane overleving na diagnose tien jaar. Het kan snel (twee tot vier jaar) of langzaam (15 jaar) vorderen.

Alzheimer is de meestvoorkomende vorm van dementie. Volgens de DSM-IV-TR vertegenwoordigt het 55-65 procent van alle gevallen, hoewel Belloch [2008] 35 procent suggereert. Volgens de DSM-5 is de prevalentie in Europa 6,4 procent. Bovendien neemt de ziekte van Alzheimer dramatisch toe met de leeftijd.

Op neuropsychologisch niveau is de ziekte van Alzheimer de enige vorm van dementie die begint met een aandoening van de mediale temporale regio’s (gerelateerd aan het geheugen).

De persoon met dit type dementie zal onder andere symptomen vertonen die van invloed zijn op hun taal, communicatieve vaardigheden, geheugen en aanpassingsvermogen. In feite verliezen ze geleidelijk al deze vaardigheden.

Frontotemporale dementie (ziekte van Pick)

De meest voorkomende frontotemporale dementie (Spaanse link) is die veroorzaakt door de ziekte van Pick. Het werd voor het eerst gediagnosticeerd aan het einde van de 19e eeuw door de Tsjechische psychiater Arnold Pick (1851-1924).

De etiologie is onbekend. Het is echter gerelateerd aan veranderingen in tau-eiwit (een van de veranderingen die het neuronale skelet in stand houdt).

In feite zijn er mutaties gevonden in het gen dat codeert voor dit soort eiwit, dat zich op chromosoom 17 en 3 bevindt. Anderzijds worden de meeste frontotemporale dementieën geërfd door autosomaal dominante overerving.

McKhann et al (2001) suggereren als diagnostische criteria voor frontotemporale dementie: cognitieve defecten in persoonlijkheid (gebrek aan gedragscontrole, affectiviteitsproblemen) of taal (expressie of begrip). De symptomatologie is geleidelijk, met een aandoening in het dagelijks functioneren.

Soorten subcorticale dementie

Nu gaan we ook kijken naar de belangrijkste vormen van subcorticale dementie:

Parkinson-dementie

Niet alle mensen met de ziekte van Parkinson krijgen uiteindelijk dementie, hoewel dat bij velen wel het geval is. De etiologie is onbekend, hoewel het verband houdt met een verandering in de nigrostriatale fasciculus (verminderde dopaminerge werking).

Volgens de DSM-IV-TR komt bij deze dementie het zogenaamde dysexecutieve syndroom voor, gekoppeld aan geheugenverlies. Er is ook een afname van motivatie, bradypsychia en verarming van de taal, evenals bradykinesie (traagheid van beweging).

Het aphaso-apraxo-agnosisch syndroom, dat bijvoorbeeld wel voorkomt bij de ziekte van Alzheimer, komt niet voor. Visuospatiale en visuoconstructieve veranderingen komen voor, en het wordt ook vaak geassocieerd met depressie.

Man puzzelt

Huntington-dementie

Het begin is verraderlijk en verschijnt vroeg, tussen 30-40 jaar (hoewel de ziekte die het veroorzaakt op elke leeftijd kan voorkomen). De evolutie is traag en progressief en de gemiddelde duur is 15 jaar. De kenmerkende symptomen van Huntington-dementie zijn bijvoorbeeld:

  • Cognitieve stoornis: vroege prefrontale disfunctie, visueel-ruimtelijke veranderingen, bradypsychia, geheugenveranderingen.
  • Gedragsveranderingen: terugtrekking, apathie, neiging tot zwijgen, depressie (hoewel bipolariteit ook kan optreden), enz.
  • Motorische stoornis (chorea).

“Oud worden is als het beklimmen van een berg; je raakt een beetje buiten adem, maar het uitzicht is veel beter!”

-Ingmar Bergman-

Wat de etiologie betreft, is de oorzaak de ziekte van Huntington, met autosomaal dominante overerving (chromosoom 4). Bovendien veroorzaakt het een significante verlaging van de GABA-spiegels in het caudaat en het putamen. Het treft mannen en vrouwen in gelijke mate, en de prevalentie is 8/100.000. Wellicht ook interessant voor jou

LATE-dementie – een nieuw ontdekt type
Verken je geest
Lees het op Verken je geest
LATE-dementie – een nieuw ontdekt type

LATE-dementie is een vrij nieuwe vorm van dementie, die vaak werd verward met de ziekte van Alzheimer. Lees er hier meer over.



  • American Psychiatric Association -APA- (2014). DSM-5. Manual diagnóstico y estadístico de los trastornos mentales. Madrid. Panamericana.
  • American Psychiatric Association -APA- (2000). DSM-IV-TR. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (4thEdition Reviewed). Washington, DC: Author.
  • Berrios, G. Trastornos orgánicos en psiquiatría. En Fuentenebro, F.; Vázquez, C. (1990). Psicología médica, psicopatología y psiquiatría. Ineramericana McGraw-Hill, Madrid.
  • Grau, A. Trastornos exógenos u orgánicos. En Vallejo, J. (1991). Introducción a la psicopatología y psiquiatría. 3ª edición. Masson-Salvat, Madrid.
  • Iragorri, Á. (2008). Demencia asociada con infección por VIH. Revista Colombiana de Psiquiatría, 37(1), 81-93. http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0034-74502008000100007&lng=en&tlng=es.

De inhoud van Verken Je Geest is uitsluitend bedoeld voor informatieve en educatieve doeleinden. Deze informatie vervangt niet de diagnose, het advies of de behandeling van een professional. Bij twijfel kun je het beste een betrouwbare specialist raadplegen.